konukonu

Bütün konular

Menü
10. sınıf, İstatistiksel Araştırma SüreciMAT.10.2.2

İki yönlü tabloları yorumlama

Başkaları Tarafından Oluşturulan İki Kategorik Değişkenli Verileri İnceleme

Kazanım: Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme.

Sorular ve çözümleri

Her sorunun altında adım adım çözüm var. Çoktan seçmelide doğru şık, çözümü açınca işaretlenir.

Zorluk
Cevap biçimi
Soru türü
Şekil
33 soru gösteriliyor
Soru 1SözelÇoktan seçmeli3 puanKolay, zorluk 3 / 10
Bir haber sitesi, bir ilçedeki liselerde yapılan araştırmayı şöyle paylaşmıştır:"Araştırmaya katılan öğrencilerden kahvaltı yapanların %80{\%80}'i, kahvaltı yapmayanların ise %50{\%50}'si ilk derse zamanında gelmiştir."Buna göre haberdeki yüzdelerin dayandığı hesap aşağıdakilerden hangisidir?
  1. AZamanında gelenler genel toplama bölünmüş
  2. BHer kahvaltı grubu kendi toplamına bölünmüş
  3. CZamanında gelenler kendi toplamına bölünmüş
  4. Dİki grubun kişi sayıları karşılaştırılmış
  5. EKahvaltı yapanlar genel toplama bölünmüş
Çözümü göster

BDoğru cevap

  1. 1
    "Kahvaltı yapanların yüzde sekseni" kahvaltı yapan öğrenciler içindeki paydır: kahvaltı yapıp zamanında gelenlerin sayısı kahvaltı yapanların toplamına bölünmüştür.
  2. 2
    Aynı hesap kahvaltı yapmayanlar için de yapılmıştır; bu, kahvaltı durumuna göre zamanında gelmenin koşullu göreli sıklığıdır.
  3. 3
    Dayanak olan hesap Her kahvaltı grubu kendi toplamına bölünmüş olur.

Yanlış şıklar neden yanlış?

  • A)Bu göreli sıklık olurdu; haberdeki yüzdeler bir grubun içindeki paydır.
  • C)Ters yön: bu hesap zamanında gelenlerin kaçta kaçının kahvaltı yaptığını verirdi.
  • D)Haber kişi sayısı değil, her grubun kendi içindeki yüzdesini vermektedir.
  • E)Bu hesap kahvaltı yapanların bütün öğrenciler içindeki payını verirdi.
Soru 2Yeni nesilKısa cevap4 puanKolay, zorluk 3 / 10
Bir okulun bülteninde şu cümle yer almıştır:"Geç kalan öğrencilerin %40{\%40}'ı otobüsle geliyor; yani otobüsle gelen öğrencilerin %40{\%40}'ı geç kalıyor."Bültenin dayandığı veriler tabloda öğrenci sayısı olarak verilmiştir. Her öğrenci okula yalnız bir yoldan gelmektedir.Buna göre otobüsle gelen öğrencilerin yüzde kaçı geç kalmıştır?
Ulaşım şekline göre geç kalan ve zamanında gelen öğrenci sayıları Üç sütunlu tablo; sütunlar geç kaldı ve zamanında. Otobüs: 12 ve 36. Yaya: 18 ve 102. Toplam: 30 ve 138. Ulaşım Geç kaldı Zamanında Otobüs 12 36 Yaya 18 102 Toplam 30 138
Çözümü göster

Cevap: 25\displaystyle 25

  1. 1
    Geç kalan 30{30} öğrencinin 12{12}'si otobüsle gelmiştir: 1230=%40{\dfrac{12}{30} = \%40}; cümlenin ilk yarısı doğrudur.
  2. 2
    Otobüsle gelen öğrenciler 12+36=48{12 + 36 = 48} kişidir; bunların 12{12}'si geç kalmıştır.
  3. 3
    1248=14{\dfrac{12}{48} = \dfrac{1}{4}} olduğundan otobüsle gelenlerin yüzde 25{25}'i geç kalmıştır; bülten yüzdeyi ters yönde okumuştur.
Soru 3Yeni nesilÇoktan seçmeli7 puanZor, zorluk 7 / 10
Bir belediye, parkı kullanan 200 kişiyle yaptığı anketin sonuçlarını tabloda vermiştir. Her kişi parkı kullanma amacı olarak spor ve dinlenmeden yalnız birini seçmiştir. Belediye raporuna şu üç cümleyi yazmıştır:I. Parkı kullananların %15{\%15}'i spor yapan gençlerdir.II. Spor yapanların %60{\%60}'ı genç olduğuna göre gençlerin %60{\%60}'ı spor yapmaktadır.III. Yetişkinlerin %84{\%84}'ü parkı dinlenmek için kullanmaktadır.Buna göre bu cümlelerden hangileri tablodaki verilerle temellendirilebilir?
Yaş grubuna ve parkı kullanma amacına göre kişi sayıları Dört sütunlu tablo; sütunlar spor, dinlenme, toplam. Genç: 30, 45, 75. Yetişkin: 20, 105, 125. Toplam: 50, 150, 200. Yaş grubu Spor Dinlenme Toplam Genç 30 45 75 Yetişkin 20 105 125 Toplam 50 150 200
  1. AYalnız I
  2. BYalnız III
  3. CI ve II
  4. DI ve III
  5. EI, II ve III
Çözümü göster

DDoğru cevap

  1. 1
    I: spor yapan 30{30} genç, 200{200} kişinin 30200=%15{\dfrac{30}{200} = \%15}'idir; bu göreli sıklıktır ve I doğrudur.
  2. 2
    II: spor yapan 50{50} kişinin 3050=%60{\dfrac{30}{50} = \%60}'ı gençtir, ama 75{75} gencin yalnız 3075=%40{\dfrac{30}{75} = \%40}'ı spor yapar; yüzde ters yönde okunmuştur, II yanlıştır.
  3. 3
    III: 125{125} yetişkinin 105125=%84{\dfrac{105}{125} = \%84}'ü dinlenmek için gelir; III doğrudur.
  4. 4
    Temellendirilebilen cümleler I ve III olur.

Yanlış şıklar neden yanlış?

  • A)III de doğrudur: 125 yetişkinin 105 kişisi dinlenmek için gelir, yüzde seksen dört.
  • B)I de doğrudur: spor yapan 30 genç, 200 kişinin yüzde on beşidir.
  • C)Ters yön okunmuş: sporcuların yüzde altmışı gençtir ama gençlerin yalnız yüzde kırkı spor yapar.
  • E)II yanlıştır: 75 gencin 30 kişisi spor yapar, yani yüzde kırk.
Soru 4Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir anket şirketi, bir ilçede yapılması planlanan yeni kütüphane için gençlere ve yetişkinlere "Projeyi destekliyor musunuz?" diye sormuş ve sonuçları yüzde olarak tabloda vermiştir. Her kişi yalnız bir cevap işaretlemiştir. Bir yerel haber sitesi bu tabloya dayanarak şunu yazmıştır:"Projeyi destekleyenlerin %60{\%60}'ı gençlerdir."Buna göre haber sitesinin bu cümlesi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Yaş grubuna göre cevapların yüzdeleri Üç sütunlu tablo; sütunlar genç yüzde ve yetişkin yüzde. Evet: 60 ve 45. Hayır: 30 ve 40. Kararsız: 10 ve 15. Cevap Genç (%) Yetişkin (%) Evet 60 45 Hayır 30 40 Kararsız 10 15
  1. ACümle tabloyu ters yönde okumuştur
  2. BCümle doğrudur; evet satırında 60 yazar
  3. CDestekleyenlerin yüzde 57 kadarı gençtir
  4. DTablo genel toplama göre hazırlanmıştır
  5. EGençler projeyi yetişkinlerden az destekler
Çözümü göster

ADoğru cevap

  1. 1
    Tablonun sütun toplamları 60+30+10=100{60 + 30 + 10 = 100} ve 45+40+15=100{45 + 40 + 15 = 100}'dür; yani her yaş grubu kendi toplamına bölünmüştür.
  2. 2
    60{60} sayısı gençlerin %60{\%60}'ının evet dediğini söyler. Destekleyenlerin kaçta kaçının genç olduğunu bulmak için gençlerin ve yetişkinlerin kişi sayıları gerekir; tabloda bu sayılar yoktur.
  3. 3
    Doğru değerlendirme Cümle tabloyu ters yönde okumuştur olur.

Yanlış şıklar neden yanlış?

  • B)Tablodaki 60 gençlerin kendi içindeki payıdır, destekleyenlerin yaş dağılımı değildir.
  • C)İki grubun eşit büyüklükte olduğu varsayılmış; gençlerin ve yetişkinlerin sayısı tabloda yoktur.
  • D)Her sütunun toplamı yüz eder; her yaş grubu kendi toplamına bölünmüştür.
  • E)Evet payı gençlerde yüzde altmış, yetişkinlerde yüzde kırk beştir.
Soru 5Yeni nesilKısa cevap6 puanOrta, zorluk 5 / 10
Bir spor merkezi, sabah ve akşam gruplarındaki üyelerin seçtiği etkinliği (yüzme, fitness) kümeli sütun grafiğinde üye sayısı olarak göstermiştir. Her üye yalnız bir etkinlik seçmiştir. Merkez sosyal medya hesabında şunu paylaşmıştır:"Sabah grubumuzda yüzmeyi seçen üye sayısı akşam grubumuzdakinden fazla. Sabah üyelerimiz yüzmeyi daha çok tercih ediyor."Buna göre yüzmeyi seçenlerin payı akşam grubunda sabah grubundakinden kaç yüzde puanı fazladır?
Gruba göre yüzme ve fitness seçen üye sayıları Kümeli sütun grafiği, dikey eksen üye sayısı. Sabah: yüzme 36, fitness 54. Akşam: yüzme 30, fitness 20. Değerler sütunların üstünde yazılı. Üye sayısı 10 20 30 40 50 60 70 36 54 Sabah 30 20 Akşam Grup Yüzme Fitness
Çözümü göster

Cevap: 20\displaystyle 20

  1. 1
    Sabah grubu 36+54=90{36 + 54 = 90}, akşam grubu 30+20=50{30 + 20 = 50} üyedir; gruplar farklı büyüklükte olduğu için sayılar değil paylar karşılaştırılır.
  2. 2
    Yüzme payı sabahta 3690=%40{\dfrac{36}{90} = \%40}, akşamda 3050=%60{\dfrac{30}{50} = \%60}'tır.
  3. 3
    Fark 60−40=20{60 - 40 = 20} yüzde puanıdır; yüzme payı akşam grubunda yüksektir ve paylaşımın ikinci cümlesi verilerle desteklenmez.
Soru 6Yeni nesilÇoktan seçmeli9 puanİleri, zorluk 9 / 10
Bir kütüphane, üyelerinin yaş grubuna göre en çok kullandığı okuma biçimini (basılı, e-kitap, sesli kitap) kümeli sütun grafiğinde üye sayısı olarak vermiştir. Her üye yalnız birini seçmiştir. Yaş grupları gençten ileri yaşa doğru sıralıdır. Kütüphanenin yıllık raporunda şu cümleler yer almaktadır:I. Basılı kitabı seçenlerin payı her yaş grubunda bir öncekinden yüksektir.II. E-kitabı seçenlerin payı ileri yaş grubunda genç gruptakinden 15 yüzde puanı düşüktür.III. Sesli kitabı seçenlerin payı her yaş grubunda bir öncekinden yüksektir.Buna göre raporun hangi cümleleri grafikteki verilerle temellendirilebilir?
Yaş grubuna göre okuma biçimi seçen üye sayıları Kümeli sütun grafiği, dikey eksen üye sayısı. Genç: basılı 8, e-kitap 22, sesli 10. Orta yaş: basılı 45, e-kitap 90, sesli 15. İleri yaş: basılı 40, e-kitap 40, sesli 20. Değerler sütunların üstünde yazılı. Üye sayısı 20 40 60 80 100 8 22 10 Genç 45 90 15 Orta yaş 40 40 20 İleri yaş Yaş grubu Basılı E-kitap Sesli
  1. AI ve II
  2. BYalnız I
  3. CYalnız II
  4. DII ve III
  5. EI, II ve III
Çözümü göster
Soru 7SözelÇoktan seçmeli3 puanKolay, zorluk 3 / 10
Bir sağlık sitesi, gençlerle yaptığı bir araştırmayı şöyle paylaşmıştır:"Gece yarısından sonra ekrana bakan gençlerin %65{\%65}'i, bakmayanların %30{\%30}'u sabah yorgun uyandığını söylemiştir. Demek ki gece yarısından sonra ekrana bakmak sabah yorgunluğuna neden olur."Buna göre bu paylaşımdaki hata aşağıdakilerden hangisidir?
  1. AKoşullu yüzdeler yanlış toplama bölünmüştür
  2. Bİki grubun yorgunluk payları eşittir
  3. Cİlişki neden-sonuç ilişkisi sayılmıştır
  4. DAraştırmada tek değişken incelenmiştir
  5. EYüzdeler kişi sayısı olarak verilmelidir
Çözümü göster
Soru 8SözelÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 4 / 10
Bir çevrim içi mağaza, sitesinde ürün değerlendirmesi yazan müşterilerin yorumlarını incelemiş ve şunu paylaşmıştır:"Hızlı teslimatı seçen müşterilerimizin %90{\%90}'ı, standart teslimatı seçenlerin %60{\%60}'ı ürünümüzü tavsiye ediyor."Örneklemin seçiliş biçimi sonucu hep aynı yöne kaydırıyorsa bu duruma yanlılık denir.Buna göre bu sonuçta yanlılığa yol açabilecek durum aşağıdakilerden hangisidir?
  1. AMüşteriler iki teslimat türüne ayrılmıştır
  2. BYüzdeler her grubun toplamına bölünmüştür
  3. CTavsiye payları iki grupta farklıdır
  4. Dİki değişken de kategoriktir
  5. EYalnız yorum yazmayı seçenler sayılmıştır
Çözümü göster
Soru 9Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir ilçe haber sitesi, A ve B okullarında öğrencilere bilim kulübüne katılıp katılmadıklarını soran bir anketin sonuçlarını kümeli sütun grafiğinde vermiştir. Grafik her okulun kendi öğrencileri içindeki yüzdeleri göstermektedir. Haberde şu cümle yer almaktadır:"A okulunda bilim kulübüne katılan öğrenci sayısı B okulundakinden fazladır."İki okulda ankete katılan öğrenci sayıları haberde verilmemiştir.Buna göre haberin bu cümlesi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Okullara göre kulübe katılma yüzdeleri Kümeli sütun grafiği, dikey eksen yüzde. A okulu: katılıyor 60, katılmıyor 40. B okulu: katılıyor 45, katılmıyor 55. Değerler sütunların üstünde yazılı. Yüzde (%) 20 40 60 80 60 40 A okulu 45 55 B okulu Okul Katılıyor Katılmıyor
  1. ACümle doğrudur; A sütunu daha uzundur
  2. BYüzdeden kişi sayısı sonucu çıkarılmıştır
  3. CB okulunda katılanlar daha çoktur
  4. Dİki okulda katılma payları eşittir
  5. EGrafik genel toplama göre çizilmiştir
Çözümü göster
Soru 10Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir uzman, bir ilçede 200 yetişkinle yaptığı araştırmada kişilere düzenli kahvaltı yapıp yapmadıklarını ve son bir yılda en az bir kez hastalanıp hastalanmadıklarını sormuştur. Tabloda satırlar kahvaltı durumunu, sütunlar hastalanma durumunu göstermektedir. Uzman bir televizyon programında şu üç cümleyi söylemiştir:I. Düzenli kahvaltı yapanlarda son bir yılda hastalananların payı yapmayanlardakinin yarısıdır.II. Düzenli kahvaltı yapanlar yıl içinde daha az sayıda hastalanır.III. Düzenli kahvaltı yapan bir kişi hastalanmaz.Buna göre uzmanın hangi cümleleri tablodaki verilerle desteklenmez?
Düzenli kahvaltı yapma durumuna göre son bir yılda hastalanan ve hastalanmayan kişi sayıları Üç sütunlu tablo; satırlar kahvaltı yapıyor ve yapmıyor, sütunlar son bir yılda hastalandı mı: evet ve hayır. Yapıyor: 30 ve 90. Yapmıyor: 40 ve 40. Kahvaltı Evet Hayır Yapıyor 30 90 Yapmıyor 40 40
  1. AYalnız I
  2. BYalnız II
  3. CI ve III
  4. DII ve III
  5. EI, II ve III
Çözümü göster
Soru 11Yeni nesilKısa cevap8 puanZor, zorluk 7 / 10
Bir belediye, yeni bir toplu taşıma hattı projesi için ankete katılan 400 kişinin yaş grubunu ve projeyi destekleyip desteklemediğini kaydetmiştir. Tabloda her yaş grubundan ankete katılan kişi sayısı ve o grubun içinde projeyi destekleyenlerin yüzdesi verilmiştir. Bir yerel haber sitesi şunu yazmıştır:"Üç yaş grubunun destek yüzdelerinin ortalaması %50{\%50} olduğuna göre ankete katılanların yarısı projeyi destekliyor."Buna göre ankete katılanların yüzde kaçı projeyi desteklemektedir?
Yaş gruplarına göre ankete katılan kişi sayısı ve destek yüzdesi Üç sütunlu tablo; sütunlar yaş grubu, katılan kişi sayısı, destek yüzdesi. Genç: 80 kişi, yüzde 80. Yetişkin: 200 kişi, yüzde 45. İleri yaş: 120 kişi, yüzde 25. Yaş grubu Katılan Destek (%) Genç 80 80 Yetişkin 200 45 İleri yaş 120 25
Çözümü göster
Soru 12Yeni nesilKısa cevap8 puanZor, zorluk 7 / 10
Bir satranç kulübü, hafta içi ve hafta sonu çalışma gruplarındaki üyelerinin bir turnuvada derece alıp almadığını tabloda vermiş ve şunu paylaşmıştır:"Hafta içi grubumuzun %75{\%75}'i, hafta sonu grubumuzun %50{\%50}'si derece aldı. Hafta içi çalışmak açıkça daha başarılı."Bir üyenin sonucu farklı olsaydı o üye derece alanlardan almayanlara ya da almayanlardan derece alanlara geçerdi; grupların üye sayıları değişmezdi.Buna göre iki grubun derece alma payının eşit olması için en az kaç üyenin sonucunun farklı olması yeterdi?
Çalışma grubuna göre turnuvada derece alan ve almayan üye sayıları Üç sütunlu tablo; sütunlar derece aldı ve almadı. Hafta içi: 9 ve 3. Hafta sonu: 4 ve 4. Grup Derece aldı Almadı Hafta içi 9 3 Hafta sonu 4 4
Çözümü göster
Soru 13SözelÇoktan seçmeli3 puanKolay, zorluk 3 / 10
Bir okul yönetimi, okuldaki bütün 9. sınıf öğrencilerinin kayıtlarını incelemiştir. Kütüphaneden ayda en az bir kitap alan 60{60} öğrencinin 45{45}'i, kitap almayan 60{60} öğrencinin 15{15}'i okuma yarışmasına katılmıştır. Okul yönetimi raporuna şunu yazmıştır:"Okulumuzun 9. sınıflarında kütüphaneden kitap alan öğrencilerin yarışmaya katılma payı, kitap almayanlardakinden daha yüksektir."Buna göre bu iddia için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
  1. AVeriler iddiayı çürütür
  2. BBu verilerle karar verilemez
  3. Cİddia neden-sonuç ilişkisi kurmaktadır
  4. DÖrneklem küçük olduğu için iddia yanlıştır
  5. EVeriler iddiayı destekler
Çözümü göster
Soru 14Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir spor merkezi, bütün üyelerinin kayıtlarından üyelik türünü (aylık, yıllık) ve grup derslerine katılıp katılmadığını tabloya işlemiştir. Merkezin yönetim toplantısında bu tablo için beş iddia dile getirilmiştir.Buna göre aşağıdaki iddialardan hangisi tablodaki verilerle çürütülür?
Üyelik türüne göre grup dersine katılan ve katılmayan üye sayıları Üç sütunlu tablo; sütunlar katılıyor ve katılmıyor. Aylık: 20 ve 60. Yıllık: 60 ve 60. Üyelik Katılıyor Katılmıyor Aylık 20 60 Yıllık 60 60
  1. AGrup dersleri üyeleri yıllık üyeliğe geçirir
  2. BYıllık üyelerde katılma payı daha yüksektir
  3. Cİki üyelik türünde katılma payı aynıdır
  4. DÖteki merkezlerde de sonuç aynı çıkar
  5. EKatılanların yarıdan fazlası yıllık üyedir
Çözümü göster
Soru 15SözelÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 5 / 10
Bir gençlik dergisi, internet sitesinde okurlarına "Hafta içi saat yediden önce kalkıyor musunuz?" ve "Kendinizi genel olarak mutlu hisseder misiniz?" sorularını sormuştur. Ankete kendi isteğiyle katılan 400 okurun cevaplarına dayanarak dergi şunu yazmıştır:"Erken kalkanların %70{\%70}'i, geç kalkanların %45{\%45}'i kendini mutlu hissediyor. Ülkemizde erken kalkan gençler daha mutludur."Buna göre derginin ikinci cümlesi için verilecek hüküm ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
  1. AÇürütür: iki grubun payları farklıdır
  2. BDestekler: paylar arasında 25 puan fark var
  3. CÇürütür: 400 kişi ülke için azdır
  4. DKarar verilemez: katılanlar kendi seçmiştir
  5. EDestekler: yüzdeler doğru hesaplanmıştır
Çözümü göster
Soru 16Yeni nesilÇoktan seçmeli7 puanZor, zorluk 7 / 10
Bir şirket, 250 çalışanının çalışma şeklini (ofiste, evden) ve işe başlama saatini kaydetmiştir. Her çalışan bir haftalık kayıtlarına göre erken başlayan ya da geç başlayan olarak sınıflandırılmıştır. Sonuçlar kümeli sütun grafiğinde çalışan sayısı olarak verilmiştir. Şirket yöneticisi grafiğe bakarak şunu söylemiştir:"Evden çalışmak insanları işe geç başlamaya itiyor; evden çalışmaya geçen biri de zamanla geç başlar."Buna göre yöneticinin yorumunun yerine yazılabilecek ve verilerle desteklenen cümle aşağıdakilerden hangisidir?
Çalışma şekline göre işe erken ve geç başlayan çalışan sayıları Kümeli sütun grafiği, dikey eksen çalışan sayısı. Ofiste: erken 150, geç 50. Evden: erken 20, geç 30. Değerler sütunların üstünde yazılı. Çalışan sayısı 50 100 150 200 150 50 Ofiste 20 30 Evden Çalışma şekli Erken Geç
  1. AEvden çalışan her kişi işe geç başlar
  2. BEvden çalışanlarda geç başlama payı büyüktür
  3. CEvden çalışmak geç başlamaya neden olur
  4. DGeç başlayan sayısı evden çalışanlarda fazla
  5. EÇalışanlar zamanla geç başlamaya yönelir
Çözümü göster
Soru 17Yeni nesilAçık uçlu20 puanİleri, zorluk 9 / 10
Bir belediye, Kuzey ve Güney mahalleleri arasına yapılacak bir park için iki ayrı anket şirketiyle çalışmıştır. İki şirket de "Projeyi destekliyor musunuz?" sorusunu, farklı günlerde sokakta karşılaştıkları mahalle sakinlerine sormuştur. Tabloda "Evet" projeyi destekleyenlerin, "Hayır" desteklemeyenlerin sayısıdır. Birinci şirket "Kuzey mahallesi projeyi Güney mahallesinden daha çok destekliyor.", ikinci şirket ise "Güney mahallesi projeyi Kuzey mahallesinden daha çok destekliyor." sonucunu açıklamıştır.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
İki anketin mahallelere göre projeyi destekleyen ve desteklemeyen kişi sayıları Üç sütunlu tablo; sütunlar evet ve hayır. 1. anket Kuzey: 12 ve 8. 1. anket Güney: 8 ve 12. 2. anket Kuzey: 12 ve 18. 2. anket Güney: 15 ve 15. Anket ve mahalle Evet Hayır 1. anket, Kuzey 12 8 1. anket, Güney 8 12 2. anket, Kuzey 12 18 2. anket, Güney 15 15
  1. a)
    Birinci ankette Kuzey mahallesindeki destek payı Güney mahallesindekinden kaç yüzde puanı fazladır?(4 puan)
  2. b)
    İki anketin verileri birleştirilirse Kuzey mahallesinde projeyi destekleyenlerin yüzdesi kaç olur?(5 puan)
  3. c)
    İki şirketin sonuçlarının ters çıkmasının iki olası nedenini yazınız.(5 puan)
  4. ç)
    "Kuzey mahallesi projeyi Güney mahallesinden daha çok destekliyor." iddiası için hükmünüzü (veriler iddiayı çürütür, destekler ya da bu verilerle karar verilemez) gerekçesiyle yazınız.(6 puan)
Çözümü göster
Soru 18Yeni nesilAçık uçlu20 puanİleri, zorluk 9 / 10
Bir okulda dönem boyunca isteğe bağlı bir etüt çalışması yapılmıştır; etüde katılıp katılmamaya öğrenciler kendileri karar vermiştir. Okul yönetimi 200 öğrencinin etüde katılma durumunu ve dönem sonu sınavında başarılı olup olmadığını tabloda vermiş ve bülteninde şu üç cümleyi yazmıştır:I. Etüde katılan öğrencilerde başarılı olanların payı katılmayanlardakinden yüksektir.II. Etüt çalışması öğrencilerin başarısını artırmaktadır.III. Etüde katılan her öğrenci sınavda başarılı olmuştur.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Etüde katılma durumuna göre sınavda başarılı ve başarısız öğrenci sayıları Üç sütunlu tablo; sütunlar başarılı ve başarısız. Katıldı: 48 ve 12. Katılmadı: 63 ve 77. Etüt Başarılı Başarısız Katıldı 48 12 Katılmadı 63 77
  1. a)
    Etüde katılan ve katılmayan öğrencilerde başarılı olanların payları arasındaki fark kaç yüzde puanıdır?(4 puan)
  2. b)
    II. cümledeki hatayı verilerin toplanma biçimine dayanarak açıklayınız.(5 puan)
  3. c)
    Üç cümlenin her biri için hükmünüzü (veriler cümleyi çürütür, destekler ya da bu verilerle karar verilemez) yazınız.(5 puan)
  4. ç)
    Etüdün başarıya etkisi hakkında konuşabilmek için okul yönetiminin öğrencilerle ilgili kaydetmesi gereken bir başka değişken yazınız ve nedenini açıklayınız.(6 puan)
Çözümü göster
Soru 19SözelKısa cevap6 puanOrta, zorluk 5 / 10
Bir mahalle derneği, mahalledeki 400 hanenin her birinden bir kişiye iki soru sormuştur: hanenin mahallede kaç yıldır oturduğu ve bu yıl derneğin komşuluk etkinliklerinden en az birine katılıp katılmadığı. Oturma süresi için "10 yıldan uzun" ve "10 yıl ya da daha kısa" seçeneklerinden yalnız biri işaretlenmiştir. Derneğin bülteninde şu yazı yer almıştır:"Mahallemizde 10 yıldan uzun süredir oturan hanelerin %62{\%62}'si, 10 yıl ya da daha kısa süredir oturan hanelerin %28{\%28}'i bu yıl komşuluk etkinliklerimizden en az birine katıldı. Mahallede uzun süredir oturan biri etkinliklerimize mutlaka katılır; uzun süre oturmak insanları etkinliklere bağlar."Bültenin ilk cümlesindeki yüzdeler anketin sonuçlarıyla uyumludur.Buna göre bültenin ikinci cümlesinin yerine yazılabilecek, verilerin desteklediği ve iki grubu karşılaştıran bir cümleyi, verilerin toplandığı grubu ve iki payı kullanarak yazınız.
Çözümü göster
Soru 20Yeni nesilKısa cevap8 puanZor, zorluk 8 / 10
Bir bankanın bir şubesi, şubeye kayıtlı 1000 müşterinin kayıtlarını incelemiştir. Her müşteri öğrenci, çalışan ve emekli gruplarından yalnız birindedir. Kümeli sütun grafiği, her gruptan bankanın mobil uygulamasını kullanan ve kullanmayan müşteri sayılarını göstermektedir. Şubenin bülteninde şu cümleler yer almıştır:"Mobil uygulamamızı kullanan müşteri sayısı en çok çalışanlarda. Uygulamamızı en çok benimseyen grup da çalışanlar."Buna göre bültenin ikinci cümlesinin verilerin desteklediği hâlini, gerekçesini verilerden göstererek yazınız.
Müşteri grubuna göre mobil uygulamayı kullanan ve kullanmayan müşteri sayıları Kümeli sütun grafiği, dikey eksen müşteri sayısı. Öğrenci: kullanıyor 85, kullanmıyor 15. Çalışan: kullanıyor 360, kullanmıyor 240. Emekli: kullanıyor 90, kullanmıyor 210. Değerler sütunların üstünde yazılı. Müşteri sayısı 100 200 300 400 85 15 Öğrenci 360 240 Çalışan 90 210 Emekli Müşteri grubu Kullanıyor Kullanmıyor
Çözümü göster
Soru 21SözelÇoktan seçmeli3 puanKolay, zorluk 3 / 10
Bir okulun gazetesinin editörleri, okuldaki bütün öğrencilere aynı gün bu dönem gazeteye en az bir yazı gönderip göndermediklerini sormuştur. Okulda 9. sınıfta 200, 10. sınıfta 180, 11. sınıfta 160 ve 12. sınıfta 140 öğrenci vardır; hepsi soruyu cevaplamıştır. Editörler gazetenin son sayısında şunu yazmıştır:"Bu dönem gazetemize yazı gönderenlerin payı 9. sınıflarda %30{\%30}, 10. sınıflarda %20{\%20}, 11. sınıflarda %10{\%10}, 12. sınıflarda %5{\%5}. Öğrencilerimiz büyüdükçe gazeteye yazı göndermekten uzaklaşıyor."Buna göre editörlerin ikinci cümlesi için verilecek hüküm ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
  1. ADestekler: pay her sınıfta azalıyor
  2. BKarar verilemez: örneklem küçük
  3. CKarar verilemez: aynı öğrenciler izlenmemiş
  4. DÇürütür: 12. sınıflar da yazı göndermiş
  5. EKarar verilemez: 10. sınıflar sorulmamış
Çözümü göster
Soru 22Yeni nesilÇoktan seçmeli7 puanZor, zorluk 7 / 10
Bir okulun yönetimi, veli bülteninde öğrenci meclisi seçimine katılımı anlatmıştır. Kümeli sütun grafiği, okulun geçen yılki ve bu yılki bütün 10. sınıf öğrencilerinin seçimde oy kullanıp kullanmadığını öğrenci sayısı olarak göstermektedir; veriler iki seçimin oy listelerinden alınmıştır. Bültende şu cümle yer almaktadır:"Okulumuzun 10. sınıflarında oy kullananların payı geçen yıla göre arttı."Buna göre bu cümle için verilecek hüküm ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
Yıllara göre meclis seçiminde oy kullanan ve kullanmayan 10. sınıf öğrencisi sayıları Kümeli sütun grafiği, dikey eksen öğrenci sayısı. Geçen yıl: kullandı 154, kullanmadı 126. Bu yıl: kullandı 152, kullanmadı 38. Değerler sütunların üstünde yazılı. Öğrenci sayısı 50 100 150 200 154 126 Geçen yıl 152 38 Bu yıl Yıl Kullandı Kullanmadı
  1. ADestekler: pay yüzde 55 iken yüzde 80 olmuş
  2. BÇürütür: oy kullanan sayısı azalmış
  3. CKarar verilemez: öğrenciler aynı değil
  4. DKarar verilemez: veri tek bir zamana ait
  5. EDestekler: oy kullanan sayısı artmış
Çözümü göster
Soru 23Yeni nesilÇoktan seçmeli7 puanZor, zorluk 8 / 10
Bir kent haber sitesi, bir ilçede internet bağlantısı olan 530 hanenin ilçe merkezine uzaklığını ve evdeki bağlantı türünü (fiber, ADSL, mobil) kaydetmiştir. Her hane bağlantı türü olarak yalnız birini işaretlemiştir. Tablodaki sayılar hane sayısıdır; her satır bir uzaklık grubudur ve aralıklar sol kapalıdır: örneğin [5,10){[5, 10)} grubu merkeze 5 km ya da daha uzak, 10{10} km'den yakın haneleri gösterir. Haber sitesi şunu yazmıştır:"Merkezden uzaklaştıkça fiber kullananların payı azalıyor, mobil kullananlarınki artıyor."Buna göre bu iddia için verilecek hüküm ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
İlçe merkezine uzaklığa göre internet bağlantı türü seçen hane sayıları Dört sütunlu tablo; satırlar ilçe merkezine uzaklık aralıkları, sütunlar fiber, ADSL ve mobil. Aralıklar sol kapalıdır. 0 ile 5 km arası: 90, 45, 15. 5 ile 10 km arası: 40, 30, 30. 10 ile 20 km arası: 16, 24, 40. 20 km ve üstü: 20, 130, 50. Uzaklık (km) Fiber ADSL Mobil [0, 5) 90 45 15 [5, 10) 40 30 30 [10, 20) 16 24 40 20 ve üstü 20 130 50
  1. ADestekler: uç gruplarda iki pay da uyuyor
  2. BÇürütür: en uzak grupta fiber sayısı artıyor
  3. CKarar verilemez: iddianın yarısı tutuyor
  4. DÇürütür: en uzak grupta mobil payı düşüyor
  5. EDestekler: fiber payı her grupta azalıyor
Çözümü göster
Soru 24SözelÇoktan seçmeli3 puanKolay, zorluk 3 / 10
Bir belediye, yaz boyunca bir halk plajı için iki ayrı veri toplamıştır. Plaja gelen ziyaretçiler arasından kurayla seçilen 400 kişiye yalnız "Plajı temiz buluyor musunuz?" diye sorulmuş, bu kişilerin %80{\%80}'i "Evet" demiştir. Temizlik ekibi ise plajdan her akşam topladığı çöpü tartmıştır; yaz boyunca plajdan günde ortalama 40 kg çöp toplanmıştır. Bir köşe yazarı bu iki veriye dayanarak şunu yazmıştır:"Plaja gelenler plajı temiz bulsa da çöplerini bırakıp gidiyor."Buna göre köşe yazarının iddiası için verilecek hüküm ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
  1. ADestekler: temiz bulan var, çöp de çıkıyor
  2. BKarar verilemez: kişiler eşleştirilemiyor
  3. CKarar verilemez: katılanlar kendi seçmiştir
  4. DÇürütür: temiz bulanlar yüzde 20
  5. EDestekler: anket çöp bırakmayı da sormuş
Çözümü göster
Soru 25Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir ilçede gönüllülük üzerine iki anket yapılmıştır. İki ankette de katılanlar ilçedeki öğrenciler ve çalışanlar arasından kurayla seçilmiştir: 1. ankete 400 öğrenci ve 600 çalışan, 2. ankete 300 öğrenci ve 500 çalışan katılmıştır. 1. anket son bir yılda en az bir gönüllü etkinliğe katılanları, 2. anket son bir yılda her ay en az bir gönüllü etkinliğe katılanları "gönüllü" saymıştır. Tablo, iki ankette gruba göre gönüllü sayılanların koşullu göreli sıklıklarını yüzde olarak göstermektedir. Bir haber sitesi iki anketin tablosuna bakarak şunu yazmıştır:"İlçemizde öğrencilerin gönüllülük payı (%30{\%30}) çalışanlarınkinden (%35{\%35}) düşük."Buna göre haber sitesinin iddiası için verilecek hüküm ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
İki ankette gruba göre gönüllü sayılanların yüzdeleri Üç sütunlu tablo; satırlar 1. anket ve 2. anket, sütunlar öğrenci ve çalışan. 1. anket: öğrenci yüzde 60, çalışan yüzde 35. 2. anket: öğrenci yüzde 30, çalışan yüzde 10. Öğrenci Çalışan 1. anket %60 %35 2. anket %30 %10
  1. ADestekler: öğrenci payı daha düşük
  2. BKarar verilemez: tanımlar farklı
  3. CKarar verilemez: anket sonuçları farklı
  4. DÇürütür: anketlerden biri yanlış
  5. EÇürütür: iki ankette de öğrenciler önde
Çözümü göster
Soru 26Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir yalıtım firması, bir ilçede kurayla seçtiği 200 haneye oturdukları binanın yalıtımlı olup olmadığını ve bu kış gelen doğal gaz faturalarını yüksek bulup bulmadıklarını sormuştur. Tabloda "Evet" faturayı yüksek bulan, "Hayır" yüksek bulmayan hane sayısıdır. Firma broşüründe şunu yazmıştır:"Bu kış yalıtımlı binalarda oturan haneler, yalıtımsız binalarda oturanlardan daha az doğal gaz harcadı."Buna göre broşürdeki iddia için verilecek hüküm ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
Bina yalıtımına göre faturayı yüksek bulan ve bulmayan hane sayıları Dört sütunlu tablo; satırlar yalıtımlı, yalıtımsız ve toplam, sütunlar evet (faturayı yüksek buldu), hayır ve toplam. Yalıtımlı: 48, 72, 120. Yalıtımsız: 60, 20, 80. Toplam: 108, 92, 200. Bina Evet Hayır Toplam Yalıtımlı 48 72 120 Yalıtımsız 60 20 80 Toplam 108 92 200
  1. ADestekler: yüksek bulma payı yüzde 40 ile 75
  2. BKarar verilemez: fark yalnız 6 yüzde puanı
  3. CÇürütür: yalıtımlıda da yüksek bulan var
  4. DKarar verilemez: gaz miktarı ölçülmemiş
  5. EDestekler: yüksek bulan sayısı daha az
Çözümü göster
Soru 27Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 5 / 10
Bir yerel radyo, dinleyici kulübüne kayıtlı 200 üyenin hepsine radyoyu en çok hangi saatte dinlediğini (sabah, akşam) ve en çok dinlediği program türünü (haber, müzik, sohbet) sormuştur. Her üye her soruda yalnız bir seçeneği işaretlemiştir; sabah dinleyen 160, akşam dinleyen 40 üye vardır. Kümeli sütun grafiği sonuçları üye sayısı olarak göstermektedir. Radyonun bülteninde şu cümle yer almaktadır:"Dinleyici kulübümüzde akşam dinleyenlerde müziği seçenlerin payı (%60{\%60}), sabah dinleyenlerdekinden (%25{\%25}) yüksektir."Buna göre bu cümle için verilecek hüküm ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
Dinleme saatine göre program türü seçen üye sayıları Kümeli sütun grafiği, dikey eksen üye sayısı. Sabah: haber 96, müzik 40, sohbet 24. Akşam: haber 8, müzik 24, sohbet 8. Değerler sütunların üstünde yazılı. Üye sayısı 20 40 60 80 100 120 96 40 24 Sabah 8 24 8 Akşam Dinleme saati Haber Müzik Sohbet
  1. AKarar verilemez: gruplar eşit değil
  2. BDestekler: paylar yüzde 60 ile 25
  3. CÇürütür: müziği seçen sayısı sabah fazla
  4. DKarar verilemez: ilişki neden-sonuç değil
  5. EÇürütür: haberi seçenlerin payı sabah fazla
Çözümü göster
Soru 28Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir otomobil kiralama şirketi, geçen ay yaptığı 700 kiralamanın hepsini kiralama süresine (günlük, haftalık, aylık) ve aracın geç ya da zamanında teslim edilmesine göre tabloya işlemiştir. Her kiralama tek bir süre türündedir. Şirketin aylık raporunda şu cümle yer almaktadır:"Geçen ay geç teslim edilen araçlarımızın %60{\%60}'ı günlük kiralanmıştı."Buna göre bu cümle için verilecek hüküm ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
Kiralama süresine göre geç ve zamanında teslim edilen araç sayıları Dört sütunlu tablo; satırlar günlük, haftalık, aylık ve toplam, sütunlar geç, zamanında ve toplam. Günlük: 36, 414, 450. Haftalık: 18, 182, 200. Aylık: 6, 44, 50. Toplam: 60, 640, 700. Kiralama Geç Zamanında Toplam Günlük 36 414 450 Haftalık 18 182 200 Aylık 6 44 50 Toplam 60 640 700
  1. AKarar verilemez: tablo ters yönde okunmuş
  2. BÇürütür: günlük kiralamada gecikme yüzde 8
  3. CKarar verilemez: gecikme süresi bilinmiyor
  4. DÇürütür: aylıkta gecikme payı daha yüksek
  5. EDestekler: 60 gecikmeden 36 tanesi günlük
Çözümü göster
Soru 29Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir yol yardım şirketinin 700 üye aracı vardır. Şirket, 5 yaşından küçük araçları "yeni", 5 yaş ve üstü araçları "eski" saymaktadır; üretici yeni araç alanlara bir yıllık üyelik hediye ettiği için üye araçların 600{600}'ü yenidir. Tablo, bu kış akü arızası yaşayan ve yaşamayan üye araçların sayısını göstermektedir. Şirketin bülteninde şu cümleler yer almaktadır:"Bu kış akü arızası yaşayan üye araçlarımızın %60{\%60}'ı yeni araçtı. Demek ki bu kış yeni araçlarımız akü arızasına eski araçlarımızdan daha yatkındı."Buna göre bültenin ikinci cümlesi için verilecek hüküm ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
Araç yaşına ve akü arızasına göre araç sayıları Dört sütunlu tablo; satırlar yeni, eski ve toplam, sütunlar arızalı, arızasız ve toplam. Yeni: 60, 540, 600. Eski: 40, 60, 100. Toplam: 100, 600, 700. Araç Arızalı Arızasız Toplam Yeni 60 540 600 Eski 40 60 100 Toplam 100 600 700
  1. AÇürütür: yenide yüzde 10, eskide yüzde 40
  2. BDestekler: 100 arızadan 60 tanesi yenide
  3. CKarar verilemez: gruplar eşit değil
  4. DÇürütür: yüzde 60 yanlış hesaplanmış
  5. EKarar verilemez: yalnız bir kış incelenmiş
Çözümü göster
Soru 30SözelÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 4 / 10
Bir fotoğrafçılık derneğinin 120 üyesi vardır; her üye ya bireysel ya da aile üyeliğindedir. Yönetim kurulu, üye listesinden kurayla 5 bireysel ve 5 aile üyesi seçmiş ve onlara "Yıllık aidatın aylık taksitle alınmasını istiyor musunuz?" diye sormuştur. Seçilen aile üyelerinden 3{3}'ü, bireysel üyelerden 2{2}'si "Evet" demiştir. Yönetim kurulu şunu duyurmuştur:"Aile üyelerimiz aidatın aylık taksitle alınmasına bireysel üyelerimizden daha istekli."Buna göre bu duyuru için verilecek hüküm ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
  1. ADestekler: fark 20 yüzde puanı
  2. BÇürütür: örneklem küçük
  3. CKarar verilemez: tek cevap farkı kapatır
  4. DKarar verilemez: katılanlar kendi seçmiştir
  5. EDestekler: üyeler kurayla seçilmiş
Çözümü göster
Soru 31Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir kent konseyi, Çamlık ve Kavaklı mahallelerinde gece sokak aydınlatması üzerine bir anket yapmıştır; anket yalnız bu iki mahallede yapılmıştır. Her katılımcı "Yeterli", "Yetersiz" ve "Fikrim yok" seçeneklerinden yalnız birini işaretlemiştir. Tablo, mahalleye göre cevapların koşullu göreli sıklıklarını yüzde olarak göstermektedir; her sütunun toplamı %100{\%100}'dür. Mahallelerden kaçar kişinin katıldığı açıklanmamıştır. Konsey raporunda şunu yazmıştır:"Ankete katılanların yarısından fazlası gece aydınlatmasını yetersiz buluyor."Buna göre konseyin iddiası için verilecek hüküm ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
Mahalleye göre gece aydınlatması cevaplarının yüzdeleri Üç sütunlu tablo; satırlar yeterli, yetersiz ve fikrim yok, sütunlar Çamlık ve Kavaklı. Yeterli: yüzde 30 ve yüzde 24. Yetersiz: yüzde 56 ve yüzde 64. Fikrim yok: yüzde 14 ve yüzde 12. Çamlık Kavaklı Yeterli %30 %24 Yetersiz %56 %64 Fikrim yok %14 %12
  1. ADestekler: iki mahallede de yarıdan fazla
  2. BKarar verilemez: kişi sayıları bilinmiyor
  3. CDestekler: iki payın ortalaması yüzde 60
  4. DKarar verilemez: mahalleler arası fark küçük
  5. EKarar verilemez: fikrim yok diyenler var
Çözümü göster
Soru 32Yeni nesilAçık uçlu20 puanİleri, zorluk 9 / 10
Bir sigorta şirketi, bu yıl trafik sigortası poliçesini yenileyen müşterilerini sürücü deneyimine göre iki gruba ayırmıştır: ehliyetini 3 yıldan uzun süredir taşıyanlar "deneyimli", 3 yıl ya da daha kısa süredir taşıyanlar "yeni" sayılmıştır. Her müşteri poliçesini ya internetten ya da acenteden yenilemiştir. Tablo, sürücü deneyimine göre yenileme yolunun koşullu göreli sıklıklarını yüzde olarak göstermektedir. Şirket bir duyurusunda şunu yazmıştır:"Bu yıl poliçesini yenileyen müşterilerimizin çoğu poliçesini internetten yeniledi."Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Sürücü deneyimine göre poliçe yenileme yolunun yüzdeleri Üç sütunlu tablo; satırlar internetten ve acenteden, sütunlar deneyimli ve yeni. İnternetten: yüzde 42 ve yüzde 62. Acenteden: yüzde 58 ve yüzde 38. Deneyimli Yeni İnternetten %42 %62 Acenteden %58 %38
  1. a)
    Bu yıl poliçesini yenileyen bütün müşteriler içinde internetten yenileyenlerin yüzdesi hangi iki değer arasında kalır? Nedenini açıklayınız.(4 puan)
  2. b)
    Şirketin duyurusu için hükmünüzü (veriler iddiayı çürütür, veriler iddiayı destekler ya da bu verilerle karar verilemez) gerekçesiyle yazınız.(7 puan)
  3. c)
    Şirket daha sonra, bu yıl poliçesini yenileyen deneyimli müşteri sayısının 3000{3000}, yeni müşteri sayısının 1000{1000} olduğunu açıklamıştır. Buna göre bütün müşteriler içinde internetten yenileyenlerin yüzdesini bulunuz ve duyuru için hükmünüzü gerekçesiyle yazınız.(9 puan)
Çözümü göster
Soru 33Yeni nesilAçık uçlu20 puanİleri, zorluk 9 / 10
Bir yol yardım şirketi, geçen kış gelen 1000 yardım çağrısının hepsini geldiği kanala (telefon, uygulama, web) ve ekibin sürücüye bir saat içinde ulaşıp ulaşmadığına göre tabloya işlemiştir; her çağrı yalnız bir kanaldan gelmiştir. Tabloda "Evet" ekibin bir saat içinde ulaştığı, "Hayır" ulaşamadığı çağrıların sayısıdır. Şirketin bülteninde iki görüş yer almıştır. Bültenin editörü şunu yazmıştır:"Geçen kış uygulamayla gelen çağrılarda bir saat içinde ulaşma payımız, telefonla gelen çağrılardakinden yüksekti."Şirketin bir yöneticisi ise şunu söylemiştir:"Web sitemiz, ekibin sürücüye geç ulaşmasına yol açıyor."Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Çağrı kanalına göre ekibin bir saat içinde ulaştığı ve ulaşamadığı çağrı sayıları Üç sütunlu tablo; satırlar telefon, uygulama ve web, sütunlar evet (ekip bir saat içinde ulaştı) ve hayır. Telefon: 300 ve 300. Uygulama: 240 ve 60. Web: 20 ve 80. Kanal Evet Hayır Telefon 300 300 Uygulama 240 60 Web 20 80
  1. a)
    Çağrı kanalına göre ekibin bir saat içinde ulaşmasının koşullu göreli sıklıklarını, yani her kanaldan gelen çağrıların yüzde kaçına bir saat içinde ulaşıldığını yazınız.(4 puan)
  2. b)
    Editörün cümlesi için hükmünüzü (veriler iddiayı çürütür, veriler iddiayı destekler ya da bu verilerle karar verilemez) gerekçesiyle yazınız.(5 puan)
  3. c)
    Yöneticinin cümlesinin yerine yazılabilecek, verilerin desteklediği, neden-sonuç bildirmeyen ve kanalları karşılaştıran bir cümleyi, verilerin toplandığı dönemi ve payları kullanarak yazınız.(5 puan)
  4. ç)
    Kanal ile bir saat içinde ulaşma arasındaki ilişkiyi, kanalın kendisi dışında açıklayabilecek başka bir değişken yazınız ve bu değişkenin ilişkiyi nasıl açıklayabileceğini anlatınız.(6 puan)
Çözümü göster

Ders kılavuzu

Dersi açmak için çengel sorular, kavramı somutlaştıran benzetmeler ve öğrencilerin sık yaptığı yanlışlar.

Derse giriş: çengel sorular

  • Manşeti sınamak

    Uydurma bir haber manşeti okuyun: "Araştırma kanıtladı: kitap okuyan öğrencilerin yüzde 70'i başarılı!" Ardından haberin dayandığı tabloyu gösterin. Öğrencilere üç soru sordurun: yüzde hangi grubun içinde hesaplanmış, kaç kişiye sorulmuş, "kanıtladı" sözcüğü verilerle desteklenir mi? Dersin işi, başkasının istatistiksel cümlesini veriye geri götürmektir.

    iddia→tablo→hu¨ku¨m\displaystyle \text{iddia} \to \text{tablo} \to \text{hüküm}

  • Ters okunan yüzde

    Bir sağlık haberi: "Hastaneye başvuranların yüzde 80'i sigara içmiyor; demek ki sigara içmemek hastalık riskini artırıyor." Sınıfa bu sonucun neden tuhaf olduğunu sorun. Toplumda sigara içmeyenler zaten çoğunluktadır; doğru soru, sigara içenlerin ve içmeyenlerin ayrı ayrı yüzde kaçının başvurduğudur. Yanlış yönde okunan yüzde, iddiaların en yaygın hatasıdır.

    ic¸meyen bas¸vuranbas¸vuran≠ic¸meyen bas¸vuranic¸meyen\displaystyle \dfrac{\text{içmeyen başvuran}}{\text{başvuran}} \neq \dfrac{\text{içmeyen başvuran}}{\text{içmeyen}}

  • Gönüllüler anketi

    Bir oyun sitesinin kendi kullanıcılarına sorduğu "Oyun oynamak dersleri olumlu etkiliyor mu?" anketinde katılımcıların yüzde 90'ı evet demiş. Bu sonucu bütün gençlere genelleyebilir miyiz? Öğrencilerden örneklemin kimlerden oluştuğunu ve kimlerin ankete hiç ulaşmadığını yazmalarını isteyin.

    o¨rneklem≠evren\displaystyle \text{örneklem} \neq \text{evren}

Benzetmeler

  • İstatistiksel temellendirme

    Bir mahkemedeki tanık ifadesi gibidir: iddia ne kadar çarpıcı olursa olsun, hüküm delile dayanır. Tablodaki sayılar delildir; iddiadaki her sözcüğün tabloda bir karşılığı olmalıdır.

  • Yanlılık

    Yalnız bir mahalleden çekilmiş fotoğraflarla bütün şehri tanıtmak gibidir. Fotoğraflar gerçek olabilir ama şehrin tamamını göstermez. Seçilme biçimi yanlıysa en doğru hesap bile yanlış sonuca götürür.

  • Genel yüzde

    İki sınıfın not ortalamasını birleştirirken kalabalık sınıfın sesi daha çok duyulur. Grup yüzdelerinin düz ortalaması, iki sınıfı aynı kalabalıkta sayar; bu yüzden genel yüzdeyi bozar.

Sık yapılan yanlışlar

  • Bir iddia yüzde içeriyorsa istatistiksel olarak doğrudur.

    Yüzde doğru hesaplanmış olabilir ama yanlış grup 100 sayılmış, örneklem yanlı seçilmiş ya da sonuç verinin söylemediği bir şeye genellenmiş olabilir.

    Her iddia için üç kontrolü tahtaya sabitleyin: yüzdenin paydası hangi grup, örneklem kim, cümle verinin ötesine geçiyor mu?

  • "A grubundakilerin yüzde x'i B'dir" ile "B'lerin yüzde x'i A grubundandır" aynı anlamdadır.

    İki cümlenin paydası farklıdır: birincisinde A grubu, ikincisinde B'ler 100 sayılır. Ters okumak, taban oranı küçük grupta özellikle büyük hatalara yol açar.

    Aynı tablodan iki yüzdeyi de hesaplatıp yan yana yazdırın; haberdeki cümlenin hangisine karşılık geldiğini işaretletin.

  • Grup yüzdelerinin ortalaması alınarak genel yüzde bulunur.

    Bu yalnız gruplar eşit büyüklükteyse doğrudur. Gruplar farklı büyüklükteyse genel yüzde büyük grubun yüzdesine daha yakındır.

    Grup büyüklüklerini değiştirerek aynı iki yüzdeden farklı genel yüzdeler çıkan üç örnek hesaplatın.

    n1p1+n2p2n1+n2≠p1+p22\displaystyle \dfrac{n_{1}p_{1} + n_{2}p_{2}}{n_{1} + n_{2}} \neq \dfrac{p_{1} + p_{2}}{2}

  • İki değişken arasında ilişki bulunması, birinin öbürünü etkilediğini kanıtlar.

    Gözlem verisindeki ilişki, ortak bir üçüncü etkenden ya da seçilme biçiminden doğabilir. "Kanıtladı", "neden oldu", "sağlar" gibi sözcükler gözlem verisiyle desteklenmez.

    Haber cümlelerindeki nedensellik sözcüklerinin altını çizdirip her birini "ile birlikte görülüyor" biçiminde yeniden yazdırın.

  • Küçük bir örneklemdeki fark da genellenebilir.

    Birkaç kişilik grupta bir ya da iki kişinin cevabı yüzdeyi çok değiştirir. Fark, tek bir kişinin cevabıyla ortadan kalkıyorsa güvenilir bir sonuç sayılmaz.

    10 kişilik grupta bir kişinin cevabı değişince yüzdenin kaç puan oynadığını hesaplatın ve aynı hesabı 200 kişilik grupla karşılaştırın.

  • Oransal bir sonuç, gruptaki her birey için geçerlidir.

    "Kızların yüzde 70'i" cümlesi bir dağılımı anlatır; herhangi bir kız hakkında kesin yargı vermez.

    Bireye kesin yargı veren cümleleri ("her kız", "kesinlikle") bulup oran cümlesine çevirtin.

Tahtada anlatım sırası8 adımı göster
  1. 1
    Manşet çengelini okuyun ve iddiayı tahtada üç parçaya ayırın: hesaplanan yüzde, dayandığı grup, vardığı sonuç.

    Süreç bileşeni a: istatistiksel temellendirme yapar.

  2. 2
    İddianın dayandığı tabloyu gösterin ve yüzdeyi tablodan yeniden hesaplatın. Önce paydayı, yani 100 sayılan grubu söyletin.

    hu¨cresatır ya da su¨tun toplamı\displaystyle \dfrac{\text{hücre}}{\text{satır ya da sütun toplamı}}

  3. 3
    Ters okunan yüzde çengeline geçin. Aynı tablodan iki yöndeki yüzdeyi hesaplatıp haberin hangisini kullandığını ve hangisini kullanması gerektiğini tartıştırın.

    Süreç bileşeni b: hataları tespit eder.

  4. 4
    Genel yüzde hatasını gösterin: iki grubun yüzdelerinin ortalamasıyla doğru genel yüzdeyi karşılaştırın.

    p=n1p1+n2p2n1+n2\displaystyle p = \dfrac{n_{1}p_{1} + n_{2}p_{2}}{n_{1} + n_{2}}

  5. 5
    Gönüllüler anketi çengeliyle yanlılığı konuşun: örneklem kimlerden oluşuyor, kimler dışarıda kaldı, sonuç hangi gruba genellenebilir?

    Süreç bileşeni b: yanlılıkları tespit eder.

  6. 6
    Küçük örneklem hesabını yapın: bir kişinin cevabı değişince yüzde kaç puan oynuyor? Farkın bundan küçük olduğu iddiaları güvenilmez sayın.
  7. 7
    Hüküm aşaması: her iddia için "kabul", "çürütülür" ya da "verilerle karar verilemez" yazdırın ve tek cümlelik gerekçe ekletin.

    Süreç bileşeni c: sonuç veya yorumları çürütür ya da kabul eder.

  8. 8
    Dersi düzeltme alıştırmasıyla kapatın: çürütülen bir iddiayı verilerin desteklediği biçimde yeniden yazdırın.

Ödev ve çalışma kâğıdı

Her antrenman tek bir beceriyi bol tekrarla çalıştırır. Hangisinden kaç kalem istediğini seç; kâğıt ve çözümlü cevap anahtarı tarayıcında hazırlanır.

Ödev kâğıdı oluştur

Her alıştırmadan kaç kalem istediğini seç. Kalemler hazır havuzdan rastgele gelir; iki sınıfa iki ayrı kâğıt verebilirsin. Çözümlü cevap anahtarı da hazır.
Alıştırmalar
  • İki grubu karşılaştırırken her grubun kendi yüzdesini bulunuz: grup içindeki sayıyı o grubun toplamına bölünüz.

    1. 1)Kızlarda ve erkeklerde “Evet” yüzdeleri arasındaki fark kaç puandır?= 35\displaystyle 35 İki yönlü sayım tablosu İki yönlü sayım tablosu. Sütunlar: Evet, Hayır. Kız: Evet 15, Hayır 45; Erkek: Evet 15, Hayır 10. Evet Hayır Kız 15 45 Erkek 15 10
    2. 2)Sabah ve akşam gelenlerde çay içme yüzdeleri arasındaki fark kaç puandır?= 20\displaystyle 20 İki yönlü sayım tablosu İki yönlü sayım tablosu. Sütunlar: Çay, Kahve. Sabah: Çay 56, Kahve 24; Akşam: Çay 25, Kahve 25. Çay Kahve Sabah 56 24 Akşam 25 25
    3. 3)Köyde ve şehirde yaşayanlarda bisikletle gelme yüzdeleri arasındaki fark kaç puandır?= 55\displaystyle 55 İki yönlü sayım tablosu İki yönlü sayım tablosu. Sütunlar: Bisiklet, Otobüs. Köy: Bisiklet 4, Otobüs 16; Şehir: Bisiklet 60, Otobüs 20. Bisiklet Otobüs Köy 4 16 Şehir 60 20
    / 40
  • Genel yüzde, grup yüzdelerinin ortalaması değildir: iki gruptaki sayıları toplayıp bütün kişi sayısına bölünüz.

    1. 1)Birinci grup: 60 kişi, “Evet” oranı %20{\%20}. İkinci grup: 40 kişi, “Evet” oranı %80{\%80}. İki grubun tamamında “Evet” oranı yüzde kaçtır?= 44\displaystyle 44
    2. 2)Bütün öğrencilerin yüzde kaçı “Evet” demiştir?= 40\displaystyle 40 İki yönlü sayım tablosu İki yönlü sayım tablosu. Sütunlar: Evet, Hayır. Kız: Evet 20, Hayır 60; Erkek: Evet 28, Hayır 12. Evet Hayır Kız 20 60 Erkek 28 12
    3. 3)Bütün müşterilerin yüzde kaçı çay içmiştir?= 20\displaystyle 20 İki yönlü sayım tablosu İki yönlü sayım tablosu. Sütunlar: Çay, Kahve. Sabah: Çay 16, Kahve 24; Akşam: Çay 8, Kahve 72. Çay Kahve Sabah 16 24 Akşam 8 72
    / 40
Çalışma boşluğu
Kâğıt ayarları

0 kalem

İndirmek için en az bir kalem seç.

Test PDF'i

Bu kazanımın sorularından test ya da yazılı kâğıdı: soruları seç, kâğıdı ayarla, soru kâğıdını ve cevap anahtarını indir.

Test PDF'i hazırla

Soru kâğıdı ve cevap anahtarı tarayıcında hazırlanır; seçimlerin hiçbir sunucuya gönderilmez. İlk PDF'te motor indiği için birkaç saniye sürer, sonrakiler anında gelir.
Zorluğa göre seç

Her düzeyden kaç soru istediğini seç; düzeyin sorularından azını istersen o kadarı rastgele gelir. Seçim aşağıdaki listeye yansır, oradan elle de değiştirebilirsin.

Zorluk 3Kolay, 6 soru
Zorluk 4Orta, 2 soru
Zorluk 5Orta, 4 soru
Zorluk 6Orta, 9 soru
Zorluk 7Zor, 5 soru
Zorluk 8Zor, 2 soru
Zorluk 9İleri, 5 soru
Kâğıttaki sorular 33 / 33

Kâğıda yalnız görünen ve işaretli sorular girer.

Kâğıt ayarları

33 soru, 237 puan

Kazanım künyesi

10. sınıf İki yönlü tabloları yorumlama için 33 çözümlü soru: soruları sayfada çöz, takıldığında adım adım çözümü aç; seçtiğin sorulardan test, yaprak test ya da yazılı kâğıdı hazırla ve cevap anahtarıyla PDF olarak indir; ödev için alıştırma (çalışma) kâğıdı çıkar; derste soruları akıllı tahtada tek tek aç; ders kılavuzunda derse giriş, kavram yanılgıları ve tahta akışı var. 1. dönem yazılısına ve ortak sınava hazırlıkta kullanılır.

Kod
MAT.10.2.2
Kapsadığı konular
iki yönlü tablo, istatistiksel yorum, istatistik
Dönem ve hafta
1. dönem, 10. haftalar, 6 ders saati
Süreç bileşenleri
  • a)Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik istatistiksel temellendirme yapar.
  • b)Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik hataları ya da yanlılıkları tespit eder.
  • c)Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları çürütür ya da kabul eder.
Ders kitabında
  • 2. Tema — İstatistiksel Araştırma Süreci, 2.2 Başkaları Tarafından Oluşturulan İki Kategorik Değişkenli Verileri İnceleme