Çözümü gösterÇözümü gizle
Cevap:
- 1fonksiyonunun sıfırı için yazılır ve bulunur.
- 2fonksiyonunun sıfırı için yazılır ve bulunur.
- 3İki sıfırın toplamı olur.
Doğrusal Fonksiyonlarla İfade Edilen Denklem ve Eşitsizlikler İçeren Problemler
Kazanım: Doğrusal fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikler içeren problem çözebilme.
Her sorunun altında adım adım çözüm var. Çoktan seçmelide doğru şık, çözümü açınca işaretlenir.
Cevap:
CDoğru cevap
Yanlış şıklar neden yanlış?
Cevap:
CDoğru cevap
Yanlış şıklar neden yanlış?
Cevap:
Dersi açmak için çengel sorular, kavramı somutlaştıran benzetmeler ve öğrencilerin sık yaptığı yanlışlar.
İki teklif geldi; hangisi ucuz?
Tahtaya iki tarife yazın: birincisi yüksek bir başlangıç ücreti alıp az işletiyor, ikincisi ucuz başlayıp pahalı işletiyor. Sınıfa sorun: hangisi ucuz? Öğrencilerin bir kısmı birinciyi, bir kısmı ikinciyi söyleyecek. İkisi de haklıdır, çünkü soru eksiktir: ne kadar kullanacağınızı söylemeden cevap yoktur. Bu bölümün tamamı bu eksikliği kapatır. İki doğrunun kesiştiği yer, cevabın yön değiştirdiği yerdir; o noktanın öncesi bir tarifenin, sonrası ötekinin bölgesidir.
250 tane satınca kâr eder mi?
Bir atölyenin kurulumu için ödediği para ile her ürünün maliyetini ve satış fiyatını verin. Maliyet ile gelirin eşitlendiği adedi buldurun. Sonra tek soru sorun: bu kadar satarsak cebimize ne kalır? Cevap sıfırdır. Eşitlik anı kâr değil, zararın bittiği andır. Kâr için bir tane fazla satmak gerekir. Bu ders boyunca çıkacak bütün tam sayı cevaplarının altında bu ayrım yatar: eşitliğin kendisi çözüme dâhil mi, değil mi?
Eksiyle bölünce ok neden dönüyor?
Tahtaya doğru bir eşitsizlik yazın, örneğin ikinin dörtten küçük olduğunu. İki tarafı da eksi bire çarptırın ve sonucu okutun: eksi iki, eksi dörtten büyüktür. Sayı doğrusunda iki noktayı işaretleyip aynanın karşısına geçirin; sıralama tersine döner. Bu, bu bölümde ezberlenecek tek kuraldır ve ezberlenmesi de gerekmez: sayı doğrusuna bakan öğrenci onu her seferinde yeniden görür.
İki kök buldum, biri neden sahte?
Mutlak değerli bir denklemin sağ tarafına sabit bir sayı değil, içinde bilinmeyen olan bir ifade yazın. İki durumu ayrı ayrı çözdürüp iki kök buldurtun. Sonra iki kökü de asıl denklemde yerine koydurun: biri tutar, öteki tutmaz. Sınıfa sorun: hata nerede? Hiçbir yerde. Her durum yalnız kendi aralığında geçerlidir; o aralığın dışına düşen kök o durumun kökü sayılmaz. Bu bölümün en zor fikri budur ve yalnız denemekle anlaşılır.
Kumpas 0,04 gösterdi: parça geçti mi?
Bir atölyede üretilen parçanın olması gereken ölçüsünü ve kabul edilen sapma miktarını verin. Ölçüm sonucunu söyleyip tek soru sorun: bu parça kabul edilir mi? Öğrenci önce farkı hesaplar, sonra kıyaslar. Yaptığı şey aslında bir eşitsizliği çözmektir. Ardından ters yönden sorun: kabul edilen en küçük ve en büyük ölçü kaçtır? Bu kez aynı ifadeyi denklem olarak çözer. Aynı bağlam, iki soru, iki araç.
Denklem ve eşitsizlik farkı
Denklem bir terazidir, eşitsizlik ise bir tahterevalli. Terazide iki kefe eşittir ve cevap tek bir noktadır. Tahterevallide bir taraf ağırdır; cevap tek bir nokta değil, o tarafın ağır kaldığı bütün konumlardır. Bu yüzden denklemin cevabı bir sayı, eşitsizliğin cevabı bir aralıktır. Öğrenci eşitsizliğe tek sayı yazdığında sorun işlemde değil, hangi aleti kullandığını bilmemesindedir.
Eşitsizliği negatif sayıyla çarpmak
Negatif sayıyla çarpmak, tahterevallinin iki ucundaki çocukları yer değiştirtmektir. Ağırlıklar değişmedi, ama ağır olan taraf öteki tarafa geçti. Bu yüzden eşitsizliğin oku döner. Aynı şeyi sayı doğrusunda ayna olarak da gösterebilirsiniz: aynanın karşısında sağdaki sola geçer. Toplama ve çıkarmada ayna yoktur, o yüzden ok dönmez; ayna yalnız negatifle çarpma ve bölmede devreye girer.
İki modelin kesişim noktası
Kesişim noktası bir yol ayrımı değil, bir sınır taşıdır. Sınır taşının üstünde iki ülke eşittir; asıl bilgi taşın hangi tarafında hangi ülkenin olduğudur. Öğrenci çoğu zaman taşı bulup durur. Oysa problemin sorduğu şey genellikle taşın kendisi değil, tarafıdır: kaç aydan sonra hangisi ucuz? Taşı bulduktan sonra bir adım daha atmak gerekir ve o adım eğimlerden okunur.
Başabaş noktası
Başabaş noktası, borcun bittiği andır; kazancın başladığı an değil. Sırtınızda bir yük vardır ve her sattığınız üründe biraz hafifler. Yük tam sıfırlandığında ne borçlusunuz ne kazandınız. Kazanç bir sonraki üründe başlar. Bu yüzden 'en az kaç tane satmalı' sorusunun cevabı, eşitliğin çıktığı sayı değil, ondan bir fazlasıdır.
Tam sayıya yuvarlama
Bazı büyüklükler merdiven basamağı gibidir: yarım basamak yoktur. Asansöre 21,3 çocuk binemez, 21 çocuk biner. Hesap size 21,3 dediyse, sorunun 'en fazla kaç' mı yoksa 'en az kaç' mı olduğuna bakıp basamağı aşağı ya da yukarı seçersiniz. Aşağı inmek sınırı aşmamaktır, yukarı çıkmak sınırı geçmektir. Yön, hesabın değil sorunun içindedir.
Mutlak değerli denklemin iki durumu
Mutlak değerli bir denklem, iki kapılı bir odadır. Her kapının üstünde bir koşul yazılıdır ve her kapıdan girenin o koşulu sağlaması gerekir. İki kapıdan iki aday çıkar; ama kapının üstündeki yazıyı okumadan giren aday içeri alınmaz. Sağ tarafta sabit bir sayı varken kapıcı gevşektir, iki aday da genellikle geçer. Sağ tarafta bilinmeyen varken kapıcı sıkıdır ve adaylardan biri çoğu zaman geri çevrilir.
eşitsizliğinin çözümü 'tür.
Eşitsizlik negatif bir sayıya bölünürken ok çevrilmemiş. Tek bir deneme yeter: alalım, ve yanlıştır, oysa doğrudur. Yani öğrencinin çözümünde var ama asıl eşitsizliği sağlamıyor. Doğru çözüm 'tür.
Her eşitsizlik çözümünden sonra çözüm kümesinden bir sayı seçtirip asıl eşitsizlikte denetletin. Bu tek alışkanlık bu yanılgıyı tamamen kapatır. Ayrıca negatifle çarpma ve bölme adımlarını tahtada kırmızıyla işaretletin; bölümün tek dönen yeri orasıdır.
Eşitsizliğin iki tarafından aynı sayıyı çıkarınca da ok dönebilir.
Yön yalnız negatif sayıyla çarpma ve bölmede döner. Toplama ve çıkarma sıralamayı bozmaz: ise , yani hâlâ doğrudur. Öğrenci negatif sayı gördüğü her yerde oku çevirmeye başlarsa bu sefer ters yönde hata yapar.
Kuralı 'negatif görünce çevir' diye değil, 'negatifle çarparken ya da bölerken çevir' diye yazdırın. Tahtada iki sütunlu bir liste bırakın: dönen işlemler ve dönmeyen işlemler.
Maliyet ile gelirin eşitlendiği adedi satan bir atölye kâr eder.
O adette kâr sıfırdır; kurulum masrafı yeni kapanmıştır. Kâr, gelirin maliyeti geçtiği yerde başlar, eşitlendiği yerde değil. Denklemin kökü sınırın kendisidir ve sınır çoğu zaman çözüme dâhil değildir.
Başabaş adedini bulduktan sonra o adetteki kârı hesaplatın; sıfır çıktığını öğrenci kendi görsün. Sonra bir fazlasını hesaplatın. 'Kâr etmek için en az' ifadesinin karşılığının kesin eşitsizlik olduğunu tahtaya yazın.
Çözüm çıktığına göre asansöre en fazla 22 kişi binebilir.
Yuvarlama yönü ters seçilmiş. olduğu için 22 kişi kapasiteyi aşar. 'En fazla' sorusunda sınırı aşmayan en büyük tam sayı alınır, yani 21.
Bulunan ondalık sayıyı sayı doğrusuna koydurup iki yanındaki tam sayıları işaretletin, sonra hangisinin koşulu sağladığını denetletin. Yuvarlamayı hiçbir zaman alışkanlıkla yaptırmayın; her seferinde denetletin.
Bitkinin boyunun 52 santimetreden kısa olduğu zaman aralığı 'tir.
Cebirsel çözüm doğru ama bağlam okunmamış. Zaman negatif olamaz; ölçüm başladığı andan itibaren sayılır. Bağlam tanım kümesini kapatır ve cevap olur. Bu, matematik hatası değil, modelleme hatasıdır ve tam da bu kazanımın ölçtüğü şeydir.
Her bağlamlı problemde, çözüme geçmeden önce 'bu değişken hangi değerleri alabilir' sorusunu sordurup tanım kümesini tahtaya yazdırın. Cebirsel çözümün sonunda o kümeyle kesiştirtin.
İki tarifeyi eşitleyince bulunan sayı, ödenecek ücrettir.
Bulunan sayı apsistir: kaçıncı ay, kaç kilometre, kaç adet. Ödenecek ücret ordinattır ve bulunan değeri fonksiyonlardan birinde yerine koyarak elde edilir. Öğrenci iki soruyu tek cevapla kapatmaya çalışıyor.
Kesişim noktasını her zaman iki sayılı bir nokta olarak yazdırın, tek sayı olarak değil. Soruyu okurken 'kaç ayda' mı 'kaç lirada' mı sorulduğunun altını çizdirin.
eşitsizliğinin çözümü her zaman kesişim noktasının solundadır.
Hangi tarafın çözüm olduğu eğimlere bağlıdır. Kesişimden sonra dik olan doğru üstte kalır; 'nin eğimi büyükse kesişimden sonra üsttedir ve çözüm soldadır, küçükse tersi olur. Ezberlenen taraf soruların yarısında yanlış çıkar.
Kesişimi bulduktan sonra kesişimin iki yanından birer sayı seçtirip iki fonksiyonda da hesaplatın. İki satırlık bu denetim, tarafı ezberlemeyi gereksiz kılar. Grafik varsa taraf zaten gözle okunur.
'Kaç kilometreden sonra birinci firma daha ucuz olur' sorusunun cevabı tek bir sayıdır.
Soru bir eşitsizlik soruyor; cevabı bir aralıktır. Tek sayı, o aralığın başlangıcıdır ve sorunun tamamı değildir. Öğrenci sınırı bulup durunca 'sonra' kelimesini cevaplamamış olur.
Cevabı hem sınır sayısıyla hem aralık yazımıyla yazdırın. Aralığın ucunun açık mı kapalı mı olduğunu sordurun; 'daha ucuz' kesin eşitsizliktir, uç açıktır.
Bütçeyi aşmamak ile bütçenin altında kalmak aynı şeydir.
'Aşmayacak' eşitliği içerir, 'altında kalacak' içermez. Tam sayı cevabı olan problemlerde bu fark cevabı bir birim değiştirir: bütçe tam denk geliyorsa birinci okuma o değeri kabul eder, ikincisi etmez.
Problem metnindeki koşul cümlesini öğrenciye tek tek altı çizdirerek eşitsizlik işaretine çevirtin. 'En çok', 'en az', 'aşmayacak', 'geçmeyecek', 'altında' kelimelerini tahtada bir sözlük olarak bırakın.
Kurulum ücreti 5000, dakika ücreti 0,25 ise maliyet fonksiyonu 'tir.
Sabit terim ile değişim oranı yer değiştirmiş. Sabit terim kullanımdan bağımsız ödenendir, değişim oranı ise her birim için eklenendir. Denetimi tek satırdır: için fonksiyon kurulum ücretini vermelidir.
Her model kurulduktan sonra değerini hesaplatıp bağlamda ne demek olduğunu söyletin. Bu denetim, ters kurulmuş bütün modelleri anında yakalar.
Tabloda değerler artıyorsa aradaki ilişki doğrusaldır.
Doğrusallık artışın varlığına değil, artışın sabitliğine bakar. Ardışık farkların aynı olması gerekir. Farklar büyüyor ya da küçülüyorsa ilişki doğrusal değildir ve doğru denklemi kurulamaz.
Tablodan model kurmadan önce ardışık farkları ayrı bir satıra yazdırın. Sabitse eğim odur; değilse tabloyu doğrusal kabul ettirmeyin.
denkleminin çözümü 'tir.
Yalnız bir durum çözülmüş. Mutlak değeri 4 olan iki sayı vardır: 4 ve . İkinci durumdan , yani de çıkar. Grafik olarak bakınca da yatay doğru V'yi iki noktada keser.
Mutlak değerli denklemi her zaman iki satır hâlinde yazdırın; tek satır yazan öğrenciyi ikinci satırı yazmadan geçirmeyin. Sonra grafikte kesişim sayısını saydırıp iki kökü doğrulatın.
denkleminin çözüm kümesinde iki eleman vardır.
İki aday kök bulunur ama her aday yalnız kendi durumunun aralığında geçerlidir. Aralığın dışına düşen aday çözüm değildir; buna yabancı kök denir. Denetim tek satırdır: adayı asıl denklemde yerine koyun, sağ taraf negatif çıkıyorsa mutlak değere eşit olamaz.
İki durumu yazdırırken her satırın başına o durumun koşulunu da yazdırın. Kökü bulduktan sonra koşulu sağlayıp sağlamadığını işaretletin. Grafikte iki fonksiyonun kaç noktada kesiştiğini saydırmak bu elemeyi görünür kılar.
denkleminin iki kökü vardır.
Mutlak değer negatif değer alamaz. Sağ taraf negatifse denklemin çözümü yoktur; çözüm kümesi boş kümedir. Öğrenci kalıbı görüp iki durumu yazmaya başlıyor ve sağ tarafın işaretine hiç bakmıyor.
İki duruma geçmeden önce sağ tarafın işaretini sordurun. Grafikte yatay doğruyu V'nin altına çizdirin; hiç kesişmediği görülür.
eşitsizliğinin çözümü 'dir.
Yalnız bir yön alınmış. Beşten uzaklığı üçten büyük olan sayılar hem sağda hem solda vardır: sekizden büyükler ve ikiden küçükler. Çözüm iki aralığın birleşimidir.
Sayı doğrusuna merkezi ve iki ucu koydurup 'uzak' bölgeleri boyatın. İki parçalı bir bölge çıkınca cevabın birleşim olduğu kendiliğinden görülür. Küçük eşitsizlikte tek parça, büyük eşitsizlikte iki parça çıkar.
eşitsizliğinin çözümü 'tir.
Alt sınır düşmüş. Sapma iki yönlüdür: ölçü hedefin altında da olabilir. Çift taraflı eşitsizlik yazıldığında çıkar, yani cevap kapalı bir aralıktır.
Tolerans problemlerinde her zaman merkezi işaretletip iki yana yarıçap kadar gidilmesini istetin. Cevabı aralık yazımıyla yazdırın; tek eşitsizlikle yazan öğrenci alt sınırı unutuyor demektir.
eşitsizliğinin çözümü 'dir.
Mutlak değer zaten hiçbir zaman negatif olmaz; eşitsizlik her gerçek sayı için doğrudur. Çözüm kümesi 'dir. Öğrenci mutlak değeri hiç hesaba katmadan içindeki ifadeyi çözüyor. Aynı sebeple eşitsizliğinin çözümü boş kümedir.
Bu iki eşitsizliği yan yana yazdırıp cevaplarını söyletin; ikisi de tek bakışta görülür ve mutlak değerin görüntü kümesini hatırlatır. İşaret tablosunda mutlak değerlinin iki yanının da artı olduğunu gösterin.
ifadesi 'e eşittir.
Kare kök işlemi negatif sonuç vermez; doğru sadeleşme 'tür. için içerideki ifade 'dir, karesinin kökü ise 7 çıkar. Mutlak değer düşürülürse alan, uzunluk gibi büyüklüklerde negatif sonuç üretilir.
Bir negatif değer seçtirip iki tarafı da hesaplatın; eşitliğin bozulduğu görülür. Geometrik bağlamda 'uzunluk negatif olamaz' cümlesini yanına yazdırın.
Mutlak değerli bir denklemin kök sayısı her zaman ikidir.
Kök sayısı sağ tarafa bağlıdır. Sağ taraf negatifse kök yoktur, sıfırsa tek kök vardır, pozitif bir sabitse iki kök vardır; sağ tarafta bilinmeyen varsa yabancı kök elenerek sayı bire de düşebilir. Grafikte bu, yatay ya da eğik doğrunun V'yi kaç noktada kestiğidir.
Aynı V grafiğinin üstüne üç ayrı doğru çizdirin: V'nin altında, tepesinden geçen ve üstünde. Kesişim sayısını saydırın. Kök sayısının cebirle de grafikle de aynı çıkması bu kazanımın doğrulama bileşenidir.
Üç soru tahtada dersin sonuna kadar dursun; her araç öğretildikçe biri işaretlenir.
MAT.9.2.1'de sıfır, MAT.9.2.3'te kök adıyla geçiyor; ayrımı burada kapatın.
Kavram yanılgıları 1 ve 2 burada önlenir; MAT.9.1.3'ün sıralama özelliği birebir budur.
Kitap bu üçlemeyi bir örnekte baştan sona yapıyor; sınıfta da tek örnekte yapılmalı.
MAT.9.2.2'nin işaret tablosu değişmiyordu; öğrenci ikisini karıştırır, farkı burada söyleyin.
Kavram yanılgısı 5. Bu adım atlanırsa parti boyunca aynı hata tekrarlanır.
Kavram yanılgısı 6; öğrenci apsisi ücret sanıyor.
Kavram yanılgısı 7. Tarafı ezberletmeyin, denetletin.
Kavram yanılgısı 11. Tablodan model çıkarma ölçmede iki soruda geçiyor.
Kavram yanılgısı 3; bölümün en sık sorulan tam sayı sorusu budur.
Kavram yanılgısı 4 ve 9. 'En az' ile 'en fazla' sözlüğünü tahtaya asın.
Kavram yanılgısı 17. Bu iki satır ezberlenecek değil, tablodan okunacak.
Kavram yanılgıları 12, 14 ve 19 aynı grafikte kapanır.
Kavram yanılgısı 16. Aynı bağlamdan hem eşitsizlik hem denklem çıkması vurgulanmalı.
Kavram yanılgısı 15. MAT.9.1.2'nin birleşim ve tümleyen yazımı burada geri geliyor.
Kavram yanılgısı 13. Kitap bu uyarıyı kendi kapanışında ayrıca yazıyor; sınıfta da kapanış olmalı.
Her antrenman tek bir beceriyi bol tekrarla çalıştırır. Hangisinden kaç kalem istediğini seç; kâğıt ve çözümlü cevap anahtarı tarayıcında hazırlanır.
0 kalem
İndirmek için en az bir kalem seç.
Bu kazanımın sorularından test ya da yazılı kâğıdı: soruları seç, kâğıdı ayarla, soru kâğıdını ve cevap anahtarını indir.
68 soru, 462 puan
9. sınıf Denklem ve eşitsizlik problemleri için 68 çözümlü soru: soruları sayfada çöz, takıldığında adım adım çözümü aç; seçtiğin sorulardan test, yaprak test ya da yazılı kâğıdı hazırla ve cevap anahtarıyla PDF olarak indir; ödev için alıştırma (çalışma) kâğıdı çıkar; derste soruları akıllı tahtada tek tek aç; ders kılavuzunda derse giriş, kavram yanılgıları ve tahta akışı var. 1. dönem yazılısına ve ortak sınava hazırlıkta kullanılır.