Şekilde bir ABC üçgeni verilmiştir. Bir öğretmen, bir üçgenin iç açılarının ölçüleri toplamının 180∘ olduğunu tahtada ispatlayacaktır. İspata başlamadan önce şekle bir yardımcı çizim ekleyecektir.Buna göre bu ispatı yürütebilmek için aşağıdaki yardımcı çizimlerden hangisi yapılmalıdır?
AA'dan [BC]'ye inen dikme
BA'daki açının açıortayı
CA'dan geçen, [BC]'ye paralel doğru
DB'den [AC]'ye inen dikme
E[AB] ile [AC]'nin orta noktalarından geçen doğru
Çözümü gösterÇözümü gizle
CDoğru cevap
1
Paralel postülatına göre A noktasından [BC]'ye yalnız bir paralel doğru çizilebilir; bu doğru çizildiğinde [AB] ve [AC] kenarları birer kesen olur.
2
Kesenlerin oluşturduğu iç ters açılar sayesinde B ve C köşelerindeki açıların ölçüleri A köşesine taşınır.
3
A köşesinde yan yana gelen üç açı bir doğru açı oluşturduğundan ölçüleri toplamı 180∘ olur; ispat biter.
4
Dikme, açıortay ve orta noktaları birleştiren doğru yeni bir açı eşitliği vermez; şekli böler ama ispatı yürütmez.
5
Yapılması gereken yardımcı çizim: A'dan geçen, [BC]'ye paralel doğru
Yanlış şıklar neden yanlış?
A)Dikme iki dik açı üretir ama üçgenin açılarını birbirine bağlamaz; çizim şekli böler, ispatı yürütmez (kılavuz, 9. yanılgı).
B)Açıortay A'daki açıyı ikiye böler; iki yeni bilinmeyen doğar, hiçbir açı eşitliği kazanılmaz.
D)Yükseklik çizmek şekli güzelleştirir ama yeni bir açı eşitliği vermez; yardımcı çizim istenen yere değil, işe yarayan yere çizilir.
E)Orta noktaları birleştiren doğru [BC]'ye paraleldir, ama üçgenin açılarını A köşesine taşımaz: kesenleri üçgenin köşelerinden geçmez.
Şekilde KLM üçgeninin [LM] kenarı M'nin ötesine uzatılmış ve uç N ile adlandırılmıştır. Bir öğrenci, M köşesindeki dış açının ölçüsünün ona komşu olmayan iki iç açının ölçüleri toplamına eşit olduğunu şöyle ispatlamıştır:I. m(K)+m(L)+m(KML)=180∘ (Gerekçe: bir üçgenin iç açılarının ölçüleri toplamı)II. m(KMN)+m(KML)=180∘ (Gerekçe: ?)III. m(KMN)=m(K)+m(L) (Gerekçe: I ve II numaralı adımlar)Buna göre II. adımın gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
ATers açıların ölçüleri eşittir.
BÜçgenin dış açılarının ölçüleri toplamı 360 derecedir.
Cİç ters açıların ölçüleri eşittir.
DDış açı ile komşu iç açı tümlerdir.
EN, M ve L doğrusal olduğundan iki açı bütünlerdir.
Çözümü gösterÇözümü gizle
EDoğru cevap
1
II. adımdaki iki açı M köşesinde ortak kenarı [MK] olan komşu açılardır.
2
N, M ve L noktaları aynı doğru üzerinde olduğundan [MN] ile [ML] ışınları ters yönlüdür; bu iki ışının oluşturduğu açı bir doğru açıdır.
3
Doğru açının ölçüsü 180∘ olduğundan komşu iki açı bütünlerdir.
4
Aranan gerekçe: N, M ve L doğrusal olduğundan iki açı bütünlerdir.
Yanlış şıklar neden yanlış?
A)Ters açı iki doğrunun kesişmesinde doğar; burada iki açı komşudur ve ölçüleri eşit değil, toplamları sabittir.
B)Doğru bir bilgi ama bu adımın gerekçesi değil: II. adım tek bir köşede iki açıdan söz ediyor, üç dış açıdan değil.
C)İç ters açı iki paralel ile bir kesende adlandırılır; bu şekilde paralel iki doğru yok.
D)Kılavuzun 1. yanılgısı: dış açı ile komşu iç açı bütünlerdir, tümler değil; tümlerlik ölçüleri toplamının 90 derece olması demektir.
Soru 3KavramAçık uçlu10 puanOrta, zorluk 6 / 10
Şekilde ABC üçgeni ile A noktasından geçen ve [BC] kenarına paralel olan PQ doğrusu çizilmiştir. Bir öğrenci, üçgenin iç açılarının ölçüleri toplamının 180∘ olduğunu ispatlamak için şu üç adımı yazmış, sonra durup "ispat bitti" demiştir:I. PQ doğrusu [BC]'ye paraleldir ve [AB] bu iki doğrunun bir kesenidir.II. Buna göre m(PAB)=m(ABC)'dir.III. P, A ve Q doğrusal olduğundan m(PAB)+m(BAC)+m(QAC)=180∘dir.
a)
İspatın tamamlanabilmesi için yazılması gereken adımı gerekçesiyle birlikte yazınız.(6 puan)
b)
Eksik adım yazıldığında III. adımdaki eşitliğin hangi eşitliğe dönüştüğünü yazınız ve öğrencinin neden "ispat bitti" diyemeyeceğini bir cümleyle açıklayınız.(4 puan)
Çözümü gösterÇözümü gizle
a) bölümü
1
II. adımda yalnız [AB] keseni kullanılmıştır; üçgenin C köşesindeki açısı henüz A köşesine taşınmamıştır.
2
PQ ile [BC] paralel, [AC] ise bu iki doğrunun ikinci kesenidir.
3
İç ters açıların ölçüleri eşit olduğundan eksik adım şudur: m(QAC)=m(ACB)
b) bölümü
1
III. adımdaki toplamın üç terimi de A köşesindeki açılardır; bu hâliyle eşitlik üçgenin açıları hakkında hiçbir şey söylemez.
2
II. adım birinci terimi m(ABC)'ye, eksik adım üçüncü terimi m(ACB)'ye çevirir.
3
İkisi birlikte yazılınca eşitlik m(ABC)+m(BAC)+m(ACB)=180∘ hâline gelir ve ispat ancak o zaman biter.
Şekildeki ABC üçgeninin her köşesinde birer dış açı alınmıştır; A, B ve C köşelerindeki bu dış açıların ölçüleri sırasıyla x, y ve z ile gösterilmiştir. Bir öğrenci x+y+z toplamını bulmak için şunları yazmıştır:I. Her köşede dış açı ile ona komşu iç açı bütünlerdir.II. Üç köşe için yazılan bu üç eşitlik toplanırsa 3⋅180∘=540∘ elde edilir; bu toplam hem üç dış açının hem üç iç açının ölçülerini içerir.Buna göre öğrencinin III. adımda yazması gereken eşitlik aşağıdakilerden hangisidir?
Ax+y+z=540∘
Bx+y+z=540∘−90∘
Cx+y+z=3540∘
Dx+y+z=540∘−360∘
Ex+y+z=540∘−180∘
Çözümü gösterÇözümü gizle
EDoğru cevap
1
Her köşede dış açı ile komşu iç açının ölçüleri toplamı 180∘dir; üç köşe için toplam 3⋅180∘=540∘ eder.
2
Bu 540∘, üç dış açının ölçüleri toplamı ile üç iç açının ölçüleri toplamının birleşimidir.
3
Bir üçgenin iç açılarının ölçüleri toplamı 180∘ olduğundan dış açıların toplamı için bu değer 540∘den çıkarılır.
4
Yazılması gereken eşitlik: x+y+z=540∘−180∘
Yanlış şıklar neden yanlış?
A)İç açıları düşmeyi unutmak: 540∘ toplamı dış açılarla birlikte iç açıları da içeriyor.
B)Kılavuzun 1. yanılgısı: dış açı ile komşu iç açıyı tümler sanan öğrenci 180∘ yerine 90∘ düşer.
C)Üç köşeye bölerek ortalama almak; toplam sorulurken bir köşenin payı hesaplanmış olur.
D)Bulunacak sonucu veri sanmak: 360∘ ispatın sonucudur, çıkarılacak değer değil.
Şekilde [PQ]//[RS], A∈[PQ] ve C∈[RS]'dir. A ile C noktaları, iki doğrunun arasında kalan B noktası üzerinden birleştirilmiştir. m(PAB)=42∘ ve m(RCB)=63∘dir.Buna göre x kaç derecedir?
A21
B42
C75
D105
E117
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 7KavramAçık uçlu15 puanZor, zorluk 7 / 10
Şekildeki ABDC dörtgeninde D köşesi şeklin içine doğru girinti yapmaktadır; B ile C birleştirilmemiştir. m(A)=30∘, m(ABD)=40∘ ve m(DCA)=50∘dir.
a)
A ile D'yi birleştiren [AD] doğru parçasını çiziniz. Oluşan iki üçgenden yararlanarak x ölçüsünü bulunuz.(6 puan)
b)
Köşelerdeki açıların ölçüleri sırasıyla a, b ve c olsaydı x ölçüsünün hangi ifadeye eşit olacağını yazınız; (a) şıkkındaki çizimle gerekçelendiriniz.(9 puan)
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 8KavramAçık uçlu15 puanZor, zorluk 8 / 10
Ok biçimli bir dörtgende girinti yapan tek bir köşe bulunur. Şekildeki ABDEC beşgeninde ise D ve E köşelerinin ikisi de şeklin içine doğru girinti yapmaktadır. Köşelerdeki açıların ölçüleri m(A)=30∘, m(ABD)=40∘ ve m(ECA)=50∘dir. Ayrıca x=140∘dir.
a)
A ile D'yi ve A ile E'yi birleştiriniz. Oluşan üç üçgenden yararlanarak y ölçüsünü bulunuz.(6 puan)
b)
Köşelerdeki açıların ölçüleri a, b ve c iken x+y toplamının hangi ifadeye eşit olduğunu yazınız.(5 puan)
c)
Tek girintili şekilde bulunan x=a+b+c bağıntısı ile buradaki bağıntı arasındaki farkı yazınız ve farkın sebebini bir cümleyle açıklayınız.(4 puan)
Şekildeki DEF üçgeninde ∣DE∣=∣DF∣'dir. Bir öğrenci, bu üçgenin taban açılarının ölçüsünü bulmak için aşağıdaki adımları yazmıştır:I. m(DEF)+m(EFD)+m(FDE)=180∘ (Gerekçe: iç açıların ölçüleri toplamı)II. m(DEF)=m(EFD) (Gerekçe: [DE] ile [DF] eş olduğundan taban açıları eştir)III. m(FDE)=2⋅m(DEF) (Gerekçe: II. adımdaki eşitlik)IV. 4⋅m(DEF)=180∘ (Gerekçe: I ve III. adımlar)Buna göre ilk hatalı adım hangisidir?
Şekilde ABC bir eşkenar üçgendir. D noktası [BC]'nin altında olacak biçimde seçilmiş, ∣CD∣=∣CB∣ ve m(BCD)=40∘ alınmıştır.Buna göre m(ABD) kaç derecedir?
Şekilde A, D, E ve C noktaları doğrusaldır; B noktası bu doğrunun dışındadır. Şekilde aynı çentikle işaretlenen kenarların uzunlukları eşittir ve m(A)=24∘dir.Buna göre x kaç derecedir?
A48
B72
C84
D96
E132
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 13İşlemKısa cevap6 puanOrta, zorluk 4 / 10
Şekildeki ABC üçgeninde D∈[AC] ve [BD], B köşesindeki açının açıortayıdır. m(A)=50∘ ve m(ACB)=66∘dir.Buna göre x kaç derecedir?
Üçgen biçimindeki bir kâğıdın A köşesi, [DE] boyunca katlanarak şeklin içindeki K noktasına getirilmiştir. Burada D∈[AB], E∈[AC] ve m(A)=60∘dir. Şekilde kâğıdın katlanmadan önceki ve katlandıktan sonraki hâli verilmiştir.Buna göre m(BDK)+m(CEK) toplamı kaç derecedir?
Katlanır bir merdivenin iki kolu eşit uzunluktadır. Merdiven düz bir zemine açıldığında yandan görünüşü şekildeki gibi bir üçgen olur; kolların tepedeki açısının ölçüsü 34∘dir.Buna göre bir kolun zeminle yaptığı açının ölçüsü x kaç derecedir?
Şekilde ∣AB∣=∣AC∣ ve m(A)=40∘dir. [BA] kenarı A'nın ötesine uzatılarak F noktası elde edilmiş, [AP] ışını da FAC dış açısını iki eş açıya bölecek biçimde çizilmiştir.Bir öğrenci "ikizkenar üçgende tepe açısının dış açıortayı tabanı keser" demiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
AÖnerme doğrudur; dış açıortay tabanı keser.
BÖnerme yalnız tepe açısı geniş olduğunda doğrudur.
CÖnerme yalnız eşkenar üçgende doğrudur.
DÖnerme yanlıştır; dış açıortay tabana paraleldir.
Bir öğrenci dinamik geometri yazılımında bir ABC üçgeni çizmiş; her açının ölçüsünü ve o açının karşısındaki kenarın uzunluğunu tabloya yazmıştır. Sonra köşeleri sürükleyerek yirmi ayrı üçgende aynı ölçümü tekrarlamış, her seferinde büyük açının karşısında daha uzun kenar bulmuştur.Öğrenci şu üç iddiayı yazıyor:I. Tablodaki üçgende büyük açının karşısındaki kenar daha uzundur.II. Her üçgende büyük açının karşısındaki kenar daha uzundur.III. Ölçüsü 61∘ olan bir açının karşısındaki kenar her üçgende 6,7 cm'dir.Buna göre bu iddiaların hangileri ölçümlerle destekleniyor, ancak kanıtlanmıyor?
Şekilde ABC ve ACD üçgenlerinin ortak kenarı [AC]'dir. Açı ölçüleri şekilde verilmiştir.Buna göre şekildeki beş kenardan hangisi en uzundur?
A[AB]
B[BC]
C[CA]
D[AD]
E[DC]
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 20SözelKısa cevap8 puanZor, zorluk 8 / 10
Bir atölyede üç düz çubuk uç uca eklenerek üçgen biçiminde bir çerçeve yapılmıştır. Çubuklar tek tek değil, ikişer ikişer yan yana konarak ölçülmüştür: birinci ile ikinci çubuk birlikte 17 birim, ikinci ile üçüncü çubuk birlikte 13 birim, birinci ile üçüncü çubuk birlikte 16 birimdir.Buna göre çerçevenin en büyük açısının karşısındaki kenarın uzunluğu kaç birimdir?
ABC ve DEF birer üçgendir.Buna göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisi her zaman doğrudur?
Am(A)>m(B) ise ∣BC∣>∣AC∣
Bm(A)>m(B) ise ∣AC∣>∣BC∣
C∣AB∣>∣AC∣ ise m(B)>m(C)
Dm(D)>m(A) ise ∣EF∣>∣BC∣
Em(A)=m(B) ise ∣AB∣=∣AC∣
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 22İşlemKısa cevap8 puanZor, zorluk 7 / 10
Şekilde ABC üçgeninde D∈[BC]'dir ve açı ölçüleri şekilde verilmiştir. Şekildeki beş doğru parçası [AB], [BD], [AD], [DC] ve [AC] uzunluklarına göre küçükten büyüğe sıralanacaktır.Buna göre [DC] baştan kaçıncı sırada olur?
Aşağıdaki üçlülerden hangisi bir üçgenin kenar uzunlukları olabilir?
A3 cm, 4 cm, 8 cm
B6 cm, 7 cm, 12 cm
C5 cm, 5 cm, 11 cm
D2 cm, 6 cm, 9 cm
E4 cm, 4 cm, 8 cm
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 24SözelKısa cevap6 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir öğrencinin uzunlukları 2, 3, 5, 7 ve 8 birim olan beş çubuğu vardır. Öğrenci bu çubuklardan üçünü seçip uç uca ekleyerek üçgen yapmak istiyor; çubuklar kırılmıyor ve kısaltılmıyor.Buna göre öğrenci kaç farklı üçgen yapabilir?
Şekildeki KLM üçgeninde ∣KL∣=9 cm ve ∣KM∣=4 cm'dir. ∣LM∣=x uzunluğu santimetre cinsinden bir tam sayıdır.Buna göre x kaç farklı değer alabilir?
A5
B6
C7
D8
E9
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 27İşlemKısa cevap8 puanZor, zorluk 7 / 10
Şekilde ABC ve ACD üçgenlerinin ortak kenarı [AC]'dir. ∣AB∣=7 cm, ∣BC∣=4 cm, ∣AD∣=5 cm ve ∣DC∣=9 cm'dir. ∣AC∣=x uzunluğu santimetre cinsinden bir tam sayıdır.Buna göre x kaç farklı değer alabilir?
Şekildeki ABC üçgeninde ∣AB∣=5k cm, ∣AC∣=3k cm ve ∣BC∣=12 cm'dir. Burada k bir pozitif tam sayıdır.Buna göre k kaç farklı değer alabilir?
A3
B4
C5
D6
E7
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 29SözelKısa cevap6 puanOrta, zorluk 5 / 10
Üçgen biçimli bir tarlanın iki kenarının uzunlukları 7 m ve 10 m'dir. Tarlanın çevresi metre cinsinden bir tam sayıdır.Buna göre çevre en çok kaç metre olabilir?
Şekildeki ABC üçgeninde ∣AB∣=8 cm, ∣AC∣=5 cm ve ∣BC∣=x cm'dir. x bir tam sayıdır ve üçgende m(A)>m(B) olduğu bilinmektedir.Buna göre x kaç farklı değer alabilir?
Şekildeki ABC üçgeninde ∣AB∣=9 cm ve ∣AC∣=7 cm'dir. Üçgenin içinde bir D noktası alınmış, D ile B ve D ile C birleştirilmiştir. Ölçümde ∣DB∣=5,2 cm ve ∣DC∣=4,0 cm bulunmuştur.Bir öğrenci şu önermeyi yazıyor: "Bir üçgenin içindeki her D noktası için ∣DB∣+∣DC∣<∣AB∣+∣AC∣'dir."Buna göre bu ölçüm, önerme için aşağıdakilerden hangisini yapar?
AÖnermeyi ispatlar; sayılar eşitsizliği sağlıyor.
BÖnermeyle çelişir; soldaki toplam daha büyüktür.
CYüz ölçüm yapılsaydı önerme ispatlanmış olurdu.
DÖnerme yalnız ölçülen D noktası için doğrudur.
EÖnermeyi destekler ama ispatlamaz.
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 32KavramAçık uçlu15 puanZor, zorluk 7 / 10
Şekilde ABC üçgeninin içinde bir D noktası alınmış, D ile B ve D ile C birleştirilmiştir. [BD] doğru parçası uzatılarak [AC] kenarını E noktasında kesmiştir.Bir öğrenci, üçgenin içindeki her D noktası için ∣DB∣+∣DC∣<∣AB∣+∣AC∣ olduğunu ölçerek değil ispatlayarak göstermek istiyor ve şu iki eşitsizliği yazıyor:I. ∣DC∣<∣DE∣+∣EC∣II. ∣BE∣<∣AB∣+∣AE∣
a)
Öğrencinin yazdığı iki eşitsizlik hangi özellikten çıkar? Her iki eşitsizliğin hangi üçgende yazıldığını da belirterek yazınız.(5 puan)
b)
Bu iki eşitsizliği kullanarak ∣DB∣+∣DC∣<∣AB∣+∣AC∣ olduğunu gösteriniz.(10 puan)
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 33KavramKısa cevap4 puanKolay, zorluk 3 / 10
Bir ABC üçgeninde ∣AB∣=9 cm ve ∣AC∣=7 cm'dir. "Üçgenin içindeki her D noktası için ∣DB∣+∣DC∣<∣AB∣+∣AC∣'dir" önermesi veriliyor.D noktası üçgenin içinden çıkıp A köşesiyle çakışacak biçimde alınırsa ∣AB∣+∣AC∣ toplamı ile ∣DB∣+∣DC∣ toplamı arasındaki fark kaç santimetre olur?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 34KavramAçık uçlu10 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir öğrenci dinamik geometri yazılımında bir ABC üçgeni çizmiş, üçgenin içindeki D noktasını sürükleyerek yüz ölçüm yapmıştır. Her ölçümde ∣DB∣+∣DC∣ toplamını ∣AB∣+∣AC∣ toplamıyla karşılaştırmış; yüz ölçümün hepsinde soldaki toplam daha küçük çıkmıştır. Bu ölçümlerden dördü tabloda verilmiştir.Öğrenci ölçümlerin sonunda şu önermeyi yazıyor: "Bir üçgenin içindeki her D noktası için ∣DB∣+∣DC∣<∣AB∣+∣AC∣ olur."
a)
Bu yüz ölçüm, önermenin üçgenin içindeki her nokta için doğru olduğunu kanıtlar mı? Cevabınızı gerekçesiyle yazınız.(6 puan)
b)
Aynı öğrenci başka bir önermeyi sınarken yüz ölçümün yalnız birinde eşitsizliğin sağlanmadığını görüyor. Bu tek ölçüm o önerme için ne söyler? Yazınız.(4 puan)
Bir vincin kolu A noktasında birleşen iki parçadan oluşur: ∣AB∣=5 m ve ∣AC∣=7 m uzunlukları değişmez. Kol, A noktasındaki açı büyütülerek açılır. Şekilde kolun iki konumu verilmiştir.
a)
A noktasındaki açının ölçüsü büyüdükçe uçlar arasındaki ∣BC∣ uzaklığı artar mı, azalır mı? Hesap yapmadan, gerekçesiyle yazınız.(6 puan)
b)
Kol ne kadar açılırsa açılsın ∣BC∣ uzaklığının ulaşamayacağı değer kaç metredir? Bu değeri yazınız ve nedenini açıklayınız.(4 puan)
Şekilde A, B ve C kasabalarını birbirine bağlayan yollar gösterilmiştir. Yollar düz olup A ile B arası 12 km, B ile C arası 8 km'dir. A ile C arasındaki yolun uzunluğu ölçülmemiştir ve üç kasaba aynı doğru üzerinde değildir.Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle yanlıştır?
Bir öğrenci "Bir üçgenin iç açılarından en çok biri dik ya da geniş olabilir." önermesini ispatlamak için şöyle başlıyor:I. Üçgenin iç açılarından ikisinin de ölçüsü 90∘ ya da daha büyük olsun.II. O hâlde yalnız bu iki açının ölçüleri toplamı en az 180∘ olur.Buna göre öğrencinin III. adımda yazması gereken cümle aşağıdakilerden hangisidir?
Bir öğrenci herhangi bir ABC üçgeni için şu üç adımı yazmıştır:I. m(A)+m(B)+m(C)=180∘ (Gerekçe: bir üçgenin iç açılarının ölçüleri toplamı)II. m(C)>0∘ (Gerekçe: bir açının ölçüsü pozitiftir)III. m(A)+m(B)=180∘−m(C) (Gerekçe: I. adım)Buna göre bu üç adım aşağıdaki ifadelerden hangisini ispatlar?
Şekilde MNP üçgeninin [NP] kenarı P noktasının ötesine uzatılmış, uç R ile adlandırılmıştır; P köşesindeki dış açının ölçüsü x ile gösterilmiştir. Bir öğrenci "Bir üçgende bir dış açının ölçüsü, kendisine komşu olmayan iç açıların her birinin ölçüsünden büyüktür." önermesini şöyle ispatlamaktadır:I. x=m(M)+m(N) (Gerekçe: bir dış açının ölçüsü, kendisine komşu olmayan iki iç açının ölçüleri toplamına eşittir)II. m(M)>0∘ ve m(N)>0∘ (Gerekçe: bir açının ölçüsü pozitiftir)III. ? (Gerekçe: I. ve II. adımlar)Buna göre III. adıma yazılması gereken ifade aşağıdakilerden hangisidir?
Ax>m(M)+m(N)
Bx<m(M) ve x<m(N)
Cx+m(M)=180∘
Dx>m(M) ve x>m(N)
Ex=180∘−m(N)
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 40KavramAçık uçlu10 puanOrta, zorluk 6 / 10
Şekilde ABC üçgeninin A köşesinden çıkan [AD] doğru parçası, [BC] kenarını B ile C arasındaki D noktasında kesmektedir. Açı ölçüleri şekilde verilmiştir.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a)
ADC açısının ABD üçgeninin bir dış açısı olduğunu kullanarak ölçüsünü bulunuz; kullandığınız gerekçeyi de yazınız.(4 puan)
b)
Aynı gerekçeyi bu kez ACD üçgenine taşıyarak DAC açısının ölçüsünü bulunuz.(6 puan)
Bir öğrenci "Bir üçgenin iç açılarının ölçüleri toplamının 180∘ olması bir tanımdır; bunun ispatı yapılmaz." demiştir. Oysa bu teorem sınıfta ispatlanmıştır: üçgenin bir köşesinden karşı kenara paralel bir doğru çizilmiş, sonra iç ters açıların ölçülerinin eşitliği kullanılmıştır.Buna göre bu ispattaki yardımcı çizimin yapılabilmesini sağlayan kabul aşağıdakilerden hangisidir?
Bir kamp çadırının kesiti şekildeki gibi bir üçgendir. İki direk eşit uzunluktadır ve şekilde birer çentikle işaretlenmiştir. Bir öğrenci, bir direğin yerle yaptığı açının ölçüsünü 66 derece bulmuştur. Öğrencinin bu hesapta kullandığı bilgilerden biri, bir üçgenin iç açılarının ölçüleri toplamının 180∘ olmasıdır.Buna göre öğrencinin kullandığı ikinci bilgi aşağıdakilerden hangisidir?
Kenar uzunlukları a, b ve c birim olan bir üçgende üçgen eşitsizliği üç kez yazılabilir: a<b+c, b<a+c ve c<a+b. Bir öğrenci bu üç eşitsizliğin yalnız bir üst sınır değil bir alt sınır da verdiğini göstermek istiyor. Son iki eşitsizliği a yalnız kalacak biçimde düzenliyor ve b−c<a ile c−b<a bağıntılarını elde ediyor.Buna göre bu iki bağıntı birlikte a için aşağıdakilerden hangisini verir?
Üç uzunluğun bir üçgenin kenar uzunlukları olup olamayacağına karar verirken üçgen eşitsizliğinin üç kez yazılması gerekir. Bir öğretmen, uzunluklar küçükten büyüğe sıralandıktan sonra tek bir karşılaştırmanın yettiğini söylüyor: en kısa iki uzunluğun toplamı en uzun uzunluktan büyükse üçgen kurulabilir.Buna göre bu tek karşılaştırmanın yetmesinin gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
AHerhangi bir eşitsizliğin sağlanması yeter.
BEşitsizlik yalnız en uzun kenar içindir.
CÜç uzunluğun toplamı çevreye eşittir.
DÖteki iki eşitsizlik kendiliğinden sağlanır.
EEn kısa iki uzunluk birbirine eşittir.
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 45KavramKısa cevap4 puanKolay, zorluk 3 / 10
Uzunlukları 5 cm, 7 cm ve 12 cm olan üç çubuk uç uca eklenmiştir. Bir öğrenci bunlarla bir üçgen kurmaya çalışmış, çubukların üst üste yattığını görmüştür. Bu durumda 5 cm ile 7 cm uzunluğundaki çubukların birleştiği yerde bir açı oluşur.Buna göre bu açının ölçüsü kaç derecedir?
Bir öğrenci kâğıda beş ayrı üçgen çizmiş, her üçgenin üç iç açısını iletkiyle ölçmüş ve ölçtüğü değerleri toplamıştır. Sonuçlar tabloda verilmiştir. Öğrenci, beş üçgenin üçünde toplamın 180∘ çıkmadığını görünce "Demek ki iç açıların ölçüleri toplamı her üçgende 180∘ değilmiş." demiştir.Buna göre öğrencinin bu çıkarımı için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Şekilde ABC ve DEF üçgenleri aynı ölçekte çizilmiştir. Her üçgende bir açının ölçüsü ve o açının karşısındaki kenarın uzunluğu verilmiştir. Bir öğrenci şu çıkarımı yapıyor: "Büyük açının karşısındaki kenar daha uzundur; m(A)>m(D) olduğuna göre ∣BC∣>∣EF∣ olmalıdır."Buna göre bu çıkarımın geçersiz olmasının sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğrudur; büyük açı uzun kenar verir.
Bİlişki yalnız aynı üçgenin içinde kurulur.
CÇıkarım yalnız ikizkenarda bozulur.
Dİki üçgenin açıları eşit olmalıydı.
EŞekil yanlış çizildiği için bozulmuştur.
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 48KavramAçık uçlu15 puanZor, zorluk 8 / 10
Şekilde kenar uzunlukları santimetre cinsinden verilen bir ABC üçgeni vardır. Bir öğrenci "Her üçgende çevre, en uzun kenarın uzunluğunun iki katından büyüktür." önermesini yazmıştır.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a)
Şekildeki üçgenin çevresini bulunuz ve önermenin bu üçgende doğrulandığını gösteriniz.(5 puan)
b)
Kenar uzunlukları a, b ve c birim olan ve en uzun kenarının uzunluğu a olan her üçgende çevrenin 2a sayısından büyük olduğunu üçgen eşitsizliğini kullanarak gösteriniz.(10 puan)
Bir öğrenci "Bir üçgende her dış açının ölçüsü, her iç açının ölçüsünden büyüktür." iddiasını yazmıştır. Bu iddianın yanlış olduğunu göstermek için tek bir karşı örnek yeterlidir.Buna göre iç açılarının ölçüleri aşağıdakilerden hangisi olan üçgen bu iddiaya karşı örnek olur?
Şekildeki KPR üçgeninde ∣KP∣=∣KR∣dir ve eş kenarlar birer çentikle işaretlenmiştir. Bir öğrenci "Şekilde altta duran iki açı taban açılarıdır; bu yüzden ölçüleri eşittir." demiştir.Buna göre bu üçgende ölçüleri kesinlikle eşit olan açılar aşağıdakilerden hangisidir?
Am(P)=m(R)
Bm(K)=m(P)
Cm(K)=m(R)
DÜç açının ölçüsü de eşittir.
EÖlçüleri eşit açı çifti yoktur.
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 51KavramAçık uçlu10 puanOrta, zorluk 4 / 10
Şekilde üç kenarının uzunlukları birbirine eşit olan bir EFG üçgeni verilmiştir. İkizkenar üçgenlerde eş kenarların karşısındaki açıların ölçülerinin eşit olduğu daha önce gösterilmiştir.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a)
Bu gerekçeyi EFG üçgeninde iki kez kullanarak üç açının ölçülerinin eşit olduğunu gösteriniz.(6 puan)
b)
Üç açının ölçüsünün kaçar derece olduğunu bulunuz ve bu sonucu neyin verdiğini yazınız.(4 puan)
Şekilde [AC] ile [BD] doğru parçaları E noktasında kesişmektedir; ayrıca [AB] ve [CD] çizilmiştir. Bir öğrenci, iç açıların ölçüleri toplamı teoremini ABE ve CDE üçgenlerinin ikisine birden uygulamak ve E köşesindeki iki açının ters açı olduğunu kullanmak istiyor.Buna göre bu şekilde her zaman doğru olan eşitlik aşağıdakilerden hangisidir?
Bir üçgenin çevresi 34 cm olup üç kenarının uzunlukları santimetre cinsinden birer tam sayıdır. Bir öğrenci, daha önce her üçgende çevrenin en uzun kenar uzunluğunun iki katından büyük olduğunu ispatlamıştır ve bu önermeyi burada kullanacaktır.Buna göre bu üçgenin en uzun kenarının uzunluğu en çok kaç santimetre olabilir?
A11
B15
C16
D17
E18
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 54KavramAçık uçlu15 puanZor, zorluk 8 / 10
Şekilde ABC üçgeninin B ve C köşelerindeki açıların açıortayları üçgenin içindeki N noktasında kesişmektedir. A köşesindeki açının ölçüsü şekilde verilmiştir.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a)
Şekildeki x ölçüsünü bulunuz; her adımın gerekçesini de yazınız.(6 puan)
b)
A köşesindeki açının ölçüsü α olan her üçgende aynı yolu izleyerek x ölçüsünün hangi ifadeye eşit olduğunu gösteriniz.(9 puan)
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 55İşlemKısa cevap8 puanZor, zorluk 8 / 10
Şekilde ABC üçgeninin B köşesindeki açının açıortayı ile C köşesindeki dış açının açıortayı, üçgenin dışındaki P noktasında kesişmektedir; [BC] kenarı C noktasının ötesine T noktasına kadar uzatılmıştır. Daha önce iki iç açıortayın kesiştiği noktadaki açının ölçüsünün 90+2α olduğu, iç açı toplamı teoremi iki kez kullanılarak gösterilmişti.Aynı yol bu şekle uyarlandığında x kaç derece bulunur?
Üçgen biçimli bir kâğıdın A köşesi, [DE] boyunca katlanarak [BC] kenarı üzerindeki A′ noktasına getirilmiştir; burada D∈[AB] ve E∈[AC]'dir. Şekilde kâğıdın katlanmadan önceki ve sonraki hâli verilmiş, kıvrım çizgisi kesikli gösterilmiştir. Bir öğrenci katlamanın ürettiği eşlikler için şunları yazıyor:I. ∣AD∣=∣A′D∣II. ∣BD∣=∣DA′∣III. m(ADE)=m(A′DE)Buna göre bu ifadelerden hangileri her zaman doğrudur?
Şekilde ABC üçgeninin [AB] kenarı B noktasının ötesine uzatılmış, uç T ile adlandırılmıştır. Ölçüler şekilde verilmiştir. Bir öğrenci m(C) ölçüsünü bulmak için şu adımları yazmıştır:I. m(ABC)+m(CBT)=180∘ (Gerekçe: A, B ve T doğrusal olduğundan bu iki açı bütünlerdir)II. m(CBT)=m(A)+m(ABC) (Gerekçe: bir dış açının ölçüsü, kendisine komşu olmayan iki iç açının ölçüleri toplamına eşittir)III. 130∘=55∘+m(ABC) (Gerekçe: II. adım)IV. m(C)=180∘−55∘−75∘=50∘ (Gerekçe: iç açıların ölçüleri toplamı)Buna göre ilk hatalı adım hangisidir?
AI
BII
CIII
DIV
EAdımların hepsi doğrudur
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 58KavramAçık uçlu15 puanZor, zorluk 7 / 10
İç açıların ölçüleri toplamı teoremi, üçgenin bir köşesinden karşı kenara paralel bir doğru çizilerek ispatlanmıştı. Şekilde aynı fikir başka bir köşeye taşınmıştır: [BC] kenarı C noktasının ötesine D noktasına kadar uzatılmış ve C noktasından [AB] kenarına paralel olan [CE] ışını çizilmiştir.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a)
ACE ile ECD açılarının hangi iç açılara eşit olduğunu, her biri için gerekçesini yazarak belirtiniz.(6 puan)
b)
Bu iki eşitliği kullanarak C köşesindeki dış açının ölçüsünün, kendisine komşu olmayan iki iç açının ölçüleri toplamına eşit olduğunu gösteriniz.(5 puan)
c)
Aynı ispat, paralel ışın C köşesi yerine B köşesinden çizilerek de yapılabilir mi? Cevabınızı gerekçesiyle yazınız.(4 puan)
Şekilde ABC üçgeninin içinde bir D noktası alınmış, D noktası B ve C köşeleriyle birleştirilmiştir. Ayrıca A noktasından D üzerinden geçen doğru parçası [BC] kenarını E noktasında kesmektedir. Açı ölçüleri şekilde verilmiştir. Bir öğrenci dış açı teoremini önce ABD, sonra ACD üçgeninde kullanmak istiyor.Buna göre x ile y arasındaki bağıntı aşağıdakilerden hangisidir?
Ok biçimli bir şekilde, A ile D birleştirilip [AD] doğru parçası D noktasının ötesine uzatılarak x=a+b+c bağıntısı ispatlanmıştı: uzatma ışını x açısını iki parçaya böler ve her parça bir üçgende dış açı olduğundan iki iç açının ölçüleri toplamına eşittir. Şekilde ise D noktası ABC üçgeninin dışına, B ile C noktalarını birleştiren doğrunun öte yanına alınmıştır.Buna göre bu şekilde aynı ispatın yürümemesinin sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Şekilde dışbükey bir ABCD dörtgeni ile [AC] ve [BD] köşegenleri verilmiştir. Üçgen eşitsizliği yalnız üçgenler için yazılır; buradaki amaç aynı eşitsizliği dörtgene taşıyarak köşegen uzunlukları toplamı ile çevreyi karşılaştırmaktır.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a)
Üçgen eşitsizliğini ABC ve ACD üçgenlerinde kullanarak ∣AC∣ uzunluğu için iki eşitsizlik yazınız.(5 puan)
b)
Aynı yolu [BD] köşegeni için tekrarlayarak iki eşitsizlik daha yazınız.(4 puan)
c)
Dört eşitsizliği taraf tarafa toplayarak köşegen uzunlukları toplamının dörtgenin çevresinden küçük olduğunu gösteriniz.(7 puan)
ç)
Çevresi 30 birim olan dışbükey bir dörtgende köşegen uzunlukları toplamı birim cinsinden bir tam sayı ise en çok kaç olabilir?(4 puan)
Şekilde [PQ]//[RS]'dir. Üst doğru üzerindeki A noktasından çıkan yol, iki doğrunun arasındaki B ve C noktalarında kırılarak alt doğru üzerindeki D noktasına iner. Açılar şekilde gösterilmiştir. Tek kırılmalı bir yolda, kırılma noktasından çizilen paralel doğru yardımıyla kırılma açısının iki açının ölçüleri toplamına eşit olduğu gösterilmişti.Aynı yol iki kırılma noktası için izlendiğinde elde edilen bağıntı aşağıdakilerden hangisidir?
Ax+y=α+β
Bx=y
Cx+y+α+β=360∘
Dx−y=α+β
Ex+β=y+α
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 63KavramAçık uçlu20 puanİleri, zorluk 9 / 10
Şekilde tepe açısının ölçüsü α derece olan bir ikizkenar LMN üçgeni verilmiştir; ∣LM∣=∣LN∣'dir. İkizkenar üçgenlerde taban açılarının ölçüleri sayıyla verildiğinde nasıl bulunduğu daha önce gösterilmişti; burada aynı yol harfle yürütülecektir.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Bir doğa parkındaki A, B ve C gözlem kuleleri şekildeki gibi bir üçgenin köşelerindedir. A ile B arası 12 km, C ile A arası 7 km olup B ile C arasındaki uzaklık x km ve bir tam sayıdır. Ayrıca bu üçgende en büyük açının C köşesindeki açı olduğu bilinmektedir.Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
Bir öğrenci defterine bir üçgen çizmiş, üç iç açısını iletkiyle ölçmüş ve ölçüleri 64∘, 58∘ ve 68∘ bulmuştur. Bu üç ölçünün toplamı 190∘ etmektedir.Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Aİç açı toplamı teoremi bu üçgende geçmez.
BÜçgen büyük çizildiği için toplam artmıştır.
CToplam 190 derece olan üçgenler vardır.
DÖlçüm doğru, teorem yaklaşıktır.
EÖlçümlerden en az biri hatalıdır.
Çözümü gösterÇözümü gizle
Soru 66KavramAçık uçlu20 puanİleri, zorluk 9 / 10
Şekilde ABC üçgeninin içinde bir D noktası alınmış ve D noktası üç köşeye de birleştirilmiştir. ∣DA∣+∣DB∣+∣DC∣ toplamına T, üçgenin çevresine c diyelim. Üçgenin içindeki her D noktası için ∣DB∣+∣DC∣<∣AB∣+∣AC∣ olduğu daha önce ispatlanmıştı.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a)
Üçgen eşitsizliğini DAB, DBC ve DCA üçgenlerinde kullanıp elde ettiğiniz üç eşitsizliği toplayarak T toplamının 2c sayısından büyük olduğunu gösteriniz.(7 puan)
b)
İspatlanmış olan eşitsizliği üç köşe için de yazıp toplayarak T toplamının c sayısından küçük olduğunu gösteriniz.(7 puan)
c)
İki sonucu birleştirerek T toplamının hangi aralıkta olduğunu yazınız.(6 puan)
Çözümü gösterÇözümü gizle
Ders kılavuzu
Dersi açmak için çengel sorular, kavramı somutlaştıran benzetmeler ve öğrencilerin sık yaptığı yanlışlar.
Derse giriş: çengel sorular
Üç köşeyi yırtıp yan yana koymak
Her öğrenciye bir kâğıt verin ve herkesin farklı bir üçgen çizip kesmesini isteyin; kimsenin üçgeni bir başkasınınkine benzemesin. Sonra üç köşeyi yırtıp bir doğru parçası üzerinde uç uca dizdirin. Otuz farklı üçgenin otuzunda da üç parça tam bir doğru açı kapatır. Sınıfa şunu sorun: bu otuz deneme, bunun her üçgende olacağını kanıtlar mı? Cevap hayırdır ve dersin tamamı bu hayırın üstüne kurulur. Ölçmek bir şeyin doğru olduğunu düşündürür, ispat onu garanti eder. Bölüm boyunca ikisini yan yana tutun.
m(A)+m(B)+m(C)=180∘
Çizilemeyen üçgen
Tahtaya üç uzunluk yazın: 2 cm, 3 cm, 10 cm. Bu üç uzunlukta çubukla bir üçgen kurmalarını isteyin. Denesinler; kimse kuramaz. Sonra 10'u 4 yapın, yine denesinler. Bu kez olur. Soru şudur: sınır tam olarak nerede? Öğrenci sınırın 2+3=5 olduğunu kendisi bulur ve üçgen eşitsizliğini siz söylemeden önce kurar. Sınır değerini (5) denetmeyi unutmayın: çubuklar üst üste yatar, üçgen çıkmaz. Eşitlik durumu üçgen vermez, bu ayrım sonra çok işe yarayacak.
∣b−c∣<a<b+c
Kaç ölçüm yeter?
Bir öğrenciye üçgenler çizdirip her birinde en uzun kenarın karşısındaki açıyı ölçtürün. Beş üçgende de en büyük açı çıkar. Sınıfa sorun: altıncıda çıkmama ihtimali var mı? Bu soru rahatsız edicidir ve öyle kalmalıdır. Matematikte bir önermeyi yüz örnek desteklemekle kanıtlamak aynı şey değildir; ama tek bir karşı örnek onu yıkmaya yeter. Bu asimetriyi tahtaya yazın ve bölüm boyunca orada bırakın.
0<m(A)<180∘
Katlanan kâğıt eşitlik üretir
Bir kâğıt üçgeni bir kenarı öteki kenarın üzerine gelecek biçimde katlatın ve katlama izini çizdirin. Katlanan parça ile yerinde kalan parça çakışır; demek ki katlama çizgisinin iki yanındaki açılar eşit, üst üste gelen kenarlar eşit uzunluktadır. Öğrenci bunu elinde tutarak görür. Ölçme sorularında katlama üç kez karşısına çıkacak ve her seferinde iş aynı iştir: katlamanın hangi eşitliği ürettiğini yazmak.
∣AD∣=∣AB′∣
Destekteki tahta
Üçgen bir desteğin üzerine yatay bir tahta koyun ya da görselini çizin. Tahta ile zemin paraleldir. Öğrenciye sorun: tahtanın üçgenle yaptığı iki açı ile üçgenin iç açıları arasında ne ilişki var? Paralel iki doğrunun bir kesenle yaptığı açılar devreye girer ve tahtanın altında kalan üç açı tam bir doğru açı yapar. Bu, iç açılar toplamı teoreminin ispatının ta kendisidir; öğrenci ispatı teoremi duymadan önce görmüş olur.
[DE]//[KL]
Benzetmeler
İç açılar toplamının 180 derece olması
Üçgenin üç köşesini yırtıp yan yana dizmek, toplamın neden bir doğru açı olduğunu gösterir: üç parça bir doğruyu tam kapatır. Ama bu bir gösterimdir, ispat değil. İspatta makas yoktur; bir köşeden karşı kenara paralel çizilen doğru, o üç açıyı **aynı noktada** yan yana getirir. Yani ispat, makasın yaptığı işi çizimle yapar.
Dış açıların toplamının 360 derece olması
Üçgenin kenarları boyunca yürüdüğünüzü düşünün. Her köşede yönünüzü bir miktar değiştirirsiniz ve o miktar tam olarak dış açıdır. Başladığınız yere aynı yöne bakarak döndüğünüzde tam bir tur dönmüş olursunuz. Bir tur 360 derecedir; dolayısıyla üç dönüşün toplamı 360 derecedir.
Üçgen eşitsizliği
İki kenarı gerilmiş bir ip gibi düşünün. Üçüncü kenar, iki ucu birleştiren doğru parçasıdır ve iki nokta arasındaki en kısa yol düz çizgidir. Bu yüzden iki kenarın toplamı üçüncüden kısa olamaz; kısa olsaydı ip yetişmezdi, eşit olsaydı üçgen düzleşip doğru parçasına dönerdi.
Açı ile karşısındaki kenarın birlikte büyümesi
Bir makasın iki kolunu düşünün. Kolları açtıkça uçları arasındaki mesafe artar, kapattıkça azalır. Kollar iki kenar, uçlar arasındaki mesafe karşı kenardır. Açı ile karşı kenar bu yüzden aynı yönde hareket eder: biri büyürse öteki de büyür.
İspat tablosundaki gerekçe sütunu
Her cümlenin bir bileti olmalı. İfadeler sütununa yazdığınız satır, gerekçe sütununda bir bilet göstermeden geçemez: ya bir teorem, ya bir tanım, ya önceki bir adım. Bileti olmayan satır ispatın içinde duramaz; o satır ancak bir tahmindir.
Doğrulama ile ispat arasındaki fark
Yüz kişi bir olayı gördüyse o olayın olduğuna inanırsınız, ama bu bir kanun değildir. Ölçüm ve yazılım tanıktır: çok sayıda tanık önermeyi destekler, garanti etmez. İspat kanundur; bir kez kurulunca bütün üçgenler için geçerlidir. Buna karşılık tek bir karşı örnek, yüz tanığın hepsini geçersiz kılar.
Sık yapılan yanlışlar
Bir köşenin dış açısı, o köşedeki iç açının tümleridir.
Dış açı ile komşu iç açı bütünlerdir, tümler değil: ikisinin ölçüleri toplamı 180 derecedir. Tümlerlik 90 derecede olur ve burada geçmez. Bu karışıklık en sık dik üçgen görüldüğünde doğar, çünkü orada iki dar açı gerçekten tümlerdir ve öğrenci kuralı yanlış yere taşır.
Bir kenarı uzatıp iç ve dış açıyı aynı köşede birlikte işaretletin; ikisinin bir doğru açı kapattığını gösterin. Sonra dik üçgende iki dar açının tümlerliğini ayrı bir tahtaya yazın ve iki kuralın hangi açılar hakkında olduğunu öğrenciye söyletin.
m(ACD)+m(ACB)=180∘
Bir önermeyi birkaç üçgende ölçüp doğrulamak, onu ispatlamaktır.
Ölçüm sonlu sayıda örnek verir; önerme ise bütün üçgenler hakkındadır. Yüz üçgende tutan bir bağıntının yüz birincisinde tutmayacağını ölçüm dışlayamaz. Üstelik her ölçüm yuvarlamalıdır: 179,6 derece ile 180 derece cetvelde ayrılmaz. Bu kazanımın adı 'doğrulayabilme veya ispatlayabilme' der; ikisi ayrı iştir ve aynı cümlede geçmeleri onları eşitlemez.
Tahtayı ikiye bölün: solda 'doğruladım', sağda 'ispatladım'. Her etkinlikten sonra öğrenciye hangi tarafa yazacağını sorun. Yazılımla ölçüm yaptırdığınızda sonucu sol tarafa yazdırın, sonra aynı önermeyi sağ tarafa geçirmek için ne gerektiğini sorun.
∣DB∣+∣DC∣<∣AB∣+∣AC∣
Üç uzunlukla üçgen kurulup kurulmadığına bakmak için bir tane eşitsizliği kontrol etmek yeter.
Üç eşitsizliğin üçü de sağlanmalıdır. Öğrenci genellikle rastgele seçtiği ikisini toplayıp üçüncüyle karşılaştırır; seçtiği ikisi en kısa iki kenar değilse eşitsizlik zaten kolayca sağlanır ve yanlış karara varır. Belirleyici olan, **en kısa iki kenarın toplamının en uzun kenarla** karşılaştırılmasıdır.
Üç uzunluğu her seferinde önce sıralatın, sonra yalnız 'en kısa iki tanenin toplamı en uzundan büyük mü' sorusunu sordurun. Sıralamayı atlayan öğrenci 2, 3, 10 örneğinde 3 ile 10 toplayıp 2 ile karşılaştırır ve olur der; o örneği bilerek kullanın.
2+3<10
Üçgen eşitsizliğinde eşitlik durumu da üçgen verir.
İki kenarın toplamı üçüncüye eşitse üç nokta aynı doğru üzerine düşer ve şekil düzleşir; ortaya üçgen değil bir doğru parçası çıkar. Eşitsizlik bu yüzden kesindir, 'küçük eşittir' değildir. Aynı sebeple aralığın uçları da dışarıdadır.
Üç çubukla tam eşitlik durumunu kurdurun ve sonucu gösterin: çubuklar üst üste yatar. Sonra en uzun çubuğu bir milimetre kısaltıp tekrar denetin; üçgen belirir. Sınırın iki yanını elle göstermek, kesin eşitsizliği ezberden çıkarır.
a=b+c
Aralık bulunca uç değerler de cevaba dâhildir.
Üçgen eşitsizliğinin ürettiği aralık açıktır. Dört ile on sekiz arasındaki tam sayılar sorulduğunda öğrenci dördü ve on sekizi de sayarsa iki fazla bulur; bu, bölümün en çok puan kaybettiren tek hatasıdır. Açık aralığın gösterimi ve uçlarının dışarıda kalması dokuzuncu sınıfın birinci ünitesinde öğretilmiştir.
Aralığı bulduktan sonra tam sayıları tek tek yazdırın ve iki ucu ayrıca sorgulattırın: 'x dört olsaydı üçgen çizilebilir miydi?' Cevabı çizerek verdirin. Sayma işini formülle değil listeyle yaptırmak bu hatayı kökten kaldırır.
4<x<18
Bir üçgende büyük olan açının karşısındaki kenar, başka bir üçgendeki kenardan da uzundur.
Açı-kenar ilişkisi **aynı üçgenin içinde** kurulur; iki ayrı üçgenin kenarlarını açılarına bakarak karşılaştırmak geçersizdir. Küçücük bir üçgenin seksen derecelik açısının karşısındaki kenar, kocaman bir üçgenin otuz derecelik açısının karşısındaki kenardan kısa olabilir. İlişki sıralama verir, ölçü vermez.
İki farklı boyutta üçgen çizdirip açılarını ve kenarlarını ölçtürün; karşılaştırmanın nerede çalışıp nerede çalışmadığını tabloda gösterin. İki üçgeni birleştiren sorularda daima **ortak kenarı** buldurun; zincir ancak o kenar üzerinden kurulur.
∣AC∣>∣BC∣>∣AB∣
İkizkenar üçgende taban açıları, şekilde altta duran açılardır.
Taban açılarını belirleyen şeklin duruşu değil, eşit kenarların yeridir: taban açıları eşit iki kenarın karşısındaki değil, eşit kenarların **taban ile yaptığı** açılardır ve tepe açısı eşit iki kenarın arasındadır. Üçgen döndürülünce altta duran açı değişir, taban açıları değişmez. Bu hata döndürülmüş ikizkenar şekillerde neredeyse her seferinde ortaya çıkar.
Eşit kenarları çentikle işaretletmeden hiçbir açı yazdırmayın. Aynı ikizkenarı üç farklı duruşta çizdirip her seferinde tepe açısını gösterttirin; öğrenci tepe açısının hep aynı açı olduğunu kendisi doğrulasın.
∣AB∣=∣AC∣
Katlamada eş olan yalnız açılardır.
Katlama bir çakıştırmadır: katlanan parça ile yerinde kalan parça üst üste oturur, dolayısıyla hem açılar hem kenar uzunlukları eşleşir. Yalnız açı eşitliğini yazan öğrenci, sorunun istediği kenar bilgisini kaçırır ve çözümü yarıda kalır. Ters hata da vardır: yalnız kenarları eşleyip açıyı atlamak.
Katlanmış kâğıdı açtırıp katlama çizgisinin iki yanını renkli kalemle boyatın. Eşleşen her açıyı ve her kenarı listelettirin; liste bitmeden soruya geçmeyin. Katlama sorusunun ilk adımı her zaman bu listedir.
m(ADB)=m(ADB′)
Yardımcı çizim istediğim yere çizilebilir, önemli olan şeklin güzel görünmesidir.
Yardımcı çizim ispatın parçasıdır ve kendi gerekçesini taşımak zorundadır. 'Bu doğruyu AC kenarına paralel çiziyorum' cümlesi bir izindir; paralel postülatı böyle bir doğrunun var ve tek olduğunu söyler. Buna karşılık 'bu doğruyu açıyı ikiye bölecek biçimde çiziyorum' derken aynı anda 've tabanı ortadan kesiyor' varsaymak yasaktır; o, ispatlanması gereken bir şeydir. Çizim veri üretmez, var olan veriyi görünür kılar.
Her yardımcı çizimden sonra öğrenciye tek soru sorun: bu doğruyu çizmeme izin veren şey nedir? Cevabı gerekçe sütununa yazdırın. Cevap veremiyorsa çizim silinir. Bu alışkanlık ispat ile çizim arasındaki sınırı öğrencinin kendi eline verir.
[DE]//[BC]
Üçgenin iç açılarının toplamının 180 derece olması bir tanımdır, ispatlanmaz.
Bu bir teoremdir ve ispatı paralel postülatına dayanır: bir doğruya dışındaki bir noktadan yalnız bir paralel çizilebilir. Postülat değişirse teorem de değişir. Öğrenciye bunu söylemek gerekmez ama 'neden ispatlıyoruz, zaten biliyoruz' sorusunun cevabı budur: bildiğimiz şey bir sonuçtur, ispat onun neye dayandığını gösterir.
Teoremi yazarken 'Verilenler' ve 'İspatlanacak ifade' satırlarını ayrı ayrı yazdırın. İspatın hangi adımında paralel çizildiğini işaretletin ve o adımın gerekçesini öğrenciye söyletin. Teoremin dayandığı şeyi görmek, teoremi ezberden çıkarır.
m(A)+m(B)+m(C)=180∘
Bir köşenin tek bir dış açısı vardır.
Her köşede iki dış açı vardır; hangi kenarın uzatıldığına göre değişirler. İkisi ters açı oldukları için ölçüleri eşittir, dolayısıyla hesapta fark etmez; ama 'dış açıların ölçüleri toplamı 360 derecedir' cümlesinde her köşeden **yalnız biri** sayılır. Öğrenci altı dış açıyı toplayıp 720 bulursa hata burada değil, saymadadır.
Bir köşede iki kenarı da uzatıp iki dış açıyı birlikte çizdirin, eşit olduklarını ters açı olmalarından çıkarttırın. Sonra teoremin cümlesini birlikte okuyun ve 'her köşeden bir tane' ifadesini altını çizdirerek yazdırın.
x+y+z=360∘
Bir önermeyi yanlışlamak için de birçok örnek gerekir.
Doğrulama ile yanlışlama simetrik değildir. 'Her üçgende şu olur' biçimindeki bir önermeyi yıkmak için tek bir karşı örnek yeter; çünkü önerme 'her' diyor ve bir tane bile istisna onu bitirir. Buna karşılık aynı önermeyi kanıtlamak için örnek saymak hiçbir zaman yetmez. Öğrenci genellikle ikisini de 'yeterince çok örnek' işi sanır.
Bilerek yanlış bir önerme verin ve sınıftan tek bir karşı örnek isteyin. Bulunduğunda tartışmayı kapatın: 'bitti, önerme yanlış'. Sonra doğru bir önerme verin ve kaç örnekle biteceğini sorun; cevabın 'hiçbir sayıda' olduğunu öğrenci kendisi söylesin.
m(A)>m(B)
Tahtada anlatım sırası18 adımı göster
1
Üçgen bir destek üzerine konmuş yatay tahtayı çizin; tahta ile zemin paraleldir. Öğrenciye hangi açıların eşit olduğunu ve neden eşit olduğunu söyletin. Paralel iki doğrunun bir kesenle yaptığı açı adlarını burada tazeleyin: ters, iç ters, yöndeş. Bu adlar ortaokuldan gelir ve bölümün tamamı onların üstünde yürür.
[DE]//[KL]
Kitabın kendi açılışı. Ön Değerlendirme'nin 4. maddesi bu adları zaten sınıyor.
2
Teoremi yazın ve altına iki satır açın: Verilenler, İspatlanacak ifade. Öğrenciye üçgeni çizdirip verilenleri kendi kelimeleriyle yazdırın. Bu iki satır bütün bölümde tekrarlanacak; teoremi okumakla ispata başlamak arasındaki ilk adım budur.
m(A)+m(B)+m(C)=180∘
3
İspatın yardımcı çizimini öğrenciye buldurun; söylemeyin. İpucu olarak birinci adımdaki tahtayı hatırlatın. Aranan çizim, bir köşeden karşı kenara paralel bir doğrudur. Bulunduğunda o doğruyu çizin ve hemen sorun: bu doğruyu çizmeme izin veren nedir?
[DE]//[BC]
Cevap paralel postülatıdır. Cevabı gerekçe olarak yazdırın; çizim gerekçesiz kalmasın.
4
Üç sütunlu ispat tablosunu tahtaya kurun: Adım, İfadeler, Gerekçe. Birinci satırı birlikte doldurun, ikinciyi öğrenciye bıraktırın. Gerekçe sütunu boş kalan hiçbir satır tabloda duramaz. Tablo bittiğinde teoremin ispatı tamamlanmış olur.
m(DAB)=m(ABC)
Kitap bu tabloyu bölümde üç kez kullanıyor; öğrenci aracı bir kez öğrenirse üçünde de çalışır.
5
Tablo bitince durun ve sorun: ispat tamamlandı mı? Öğrenciden gerekçesiyle cevap isteyin. Bu soru bölümün en değerli sorusudur ve cevabı 'evet' olduğunda bile sormaya değer: öğrenci hangi adımların neyi sağladığını geri sayarak anlatmalıdır.
1. Uygulama'nın 7. adımı. Havuzun A bloğu bu soruyu üç ayrı biçimde ölçüyor.
6
Bir kenarı uzatıp dış açıyı tanımlayın. Aynı köşede öteki kenarı da uzatıp ikinci dış açıyı çizdirin ve ikisinin neden eşit olduğunu söyletin. Sonra teoremin cümlesini yazarken 'her köşeden bir tane' ifadesinin altını çizdirin.
m(ACD)+m(ACB)=180∘
7
Dış açıların ölçüleri toplamının 360 derece olduğunu iç açılar toplamından türettirin. Üç köşede üç bütünlerlik yazdırın, toplayın, iç açılar toplamını çıkarın. Tabloyu yine üç sütunlu kurun; bu ikinci tekrar aracı yerleştirir.
x+y+z=360∘
8
Yürüyüş benzetmesini burada kullanın: üçgenin kenarları boyunca yürüyen biri her köşede dış açı kadar döner ve başlangıca aynı yöne bakarak döndüğünde tam bir tur atmış olur. Benzetme ispatın yerine geçmez; ispatın neden 360 verdiğini akılda tutar.
Benzetmeyi tablodan SONRA verin. Önce verilirse öğrenci ispatı gereksiz görür.
9
Üçüncü teoremi yazdırın: bir dış açının ölçüsü, kendisine komşu olmayan iki iç açının ölçüleri toplamına eşittir. İspatını bu kez tamamen öğrenciye yaptırın; siz yalnız gerekçe sütununu denetleyin. Üçüncü tabloda sınıf aracı kullanabiliyor olmalıdır.
m(ACD)=m(BAC)+m(ABC)
10
Ok biçimli dörtgeni çizin: iki kenarı içe kırılmış bir şekil. Öğrenciye içteki açının, üç dış açının toplamına eşit olduğu önermesini verin ve ispatlatın. Yardımcı çizim bir köşeden geçen bir doğrudur ve şekli iki üçgene ayırır. Bu, öğrendikleri teoremi ilk kez yeni bir şekle taşımalarıdır.
x=a+b+c
Kazanımın (b) bileşeninin ilk gerçek uygulaması: ispatı uyarlamak.
11
İkizkenar üçgene geçin. Eşit kenarları çentikle işaretletmeden hiçbir açı yazdırmayın. Aynı üçgeni üç farklı duruşta çizdirip her seferinde tepe açısını gösterttirin. Ardından eşkenar üçgende üç açının da 60 derece olduğunu buldurun.
∣AB∣=∣AC∣
12
Kâğıt üçgeni katlatın ve katlamanın ürettiği eşitlikleri listelettirin: hangi açılar eş, hangi kenarlar eş. Liste bitmeden soruya geçmeyin. Katlama bu bölümde üç kez karşılarına çıkacak ve her seferinde iş bu listedir.
∣AD∣=∣AB′∣
13
Bölümün ikinci yarısına geçin. Üç farklı üçgen çizdirip açıölçerle açılarını, cetvelle kenarlarını ölçtürün ve tabloya yazdırın. Sonra tablodan genellemeyi kendileri yazsın: büyük açının karşısında büyük kenar bulunur. Genellemeyi siz söylemeyin.
m(A)>m(B)>m(C)
14
Tablo dolunca durun ve sorun: bu üç ölçüm genellemeyi kanıtladı mı? Tahtayı ikiye bölüp solda 'doğruladım', sağda 'ispatladım' başlıklarını açın. Bu ayrım bölümün sonuna kadar tahtada kalsın; her etkinlikten sonra hangi tarafa yazılacağını öğrenci söylesin.
Kazanımın adındaki 'doğrulama veya ispat' ayrımı burada somutlaşır.
15
İlişkinin iki yönlü olduğunu ayrıca yazdırın: kenarlardan açılara gidildiği gibi açılardan kenarlara da gidilir. Öğrenciye her iki yönde birer örnek yaptırın. Tek yön ezberleyen öğrenci sorunun yarısını çözemez.
∣AC∣>∣BC∣⇔m(B)>m(A)
16
Çubuklarla üçgen eşitsizliğini keşfettirin. Önce kurulabilen bir üçlü, sonra kurulamayan bir üçlü, en sonunda tam eşitlik durumu. Üç uzunluğu her seferinde sıralatın ve yalnız en kısa iki tanenin toplamını en uzunla karşılaştırttırın.
2+3<10
17
Üçüncü kenarın aralığını yazdırın ve aralığın uçlarının neden dışarıda kaldığını sordurun. Aralıktaki tam sayıları formülle değil listeyle saydırın; iki ucu ayrıca sorgulattırın. Bu, bölümün en çok puan kaybettiren hatasının önündeki tek engeldir.
∣b−c∣<a<b+c
18
Kapanış: üçgenin iç bölgesinde bir nokta alıp köşelere birleştirin. Uzaklıklar toplamının çevreden küçük, çevrenin yarısından büyük olduğu önermesini verin. Önce birkaç noktada ölçtürün, sonra üçgen eşitsizliğini iki kez uygulayarak ispatlatın. Aynı önermenin iki yolla ele alınması, bölümün tamamının özetidir.
∣DB∣+∣DC∣<∣AB∣+∣AC∣
Ölçüm sol tarafa, ispat sağ tarafa yazılır. Tahtadaki ikili bölme burada kapanır.
Ödev ve çalışma kâğıdı
Her antrenman tek bir beceriyi bol tekrarla çalıştırır. Hangisinden kaç kalem istediğini seç; kâğıt ve çözümlü cevap anahtarı tarayıcında hazırlanır.
Ödev kâğıdı oluştur
Her alıştırmadan kaç kalem istediğini seç. Kalemler hazır havuzdan rastgele gelir; iki sınıfa iki ayrı kâğıt verebilirsin. Çözümlü cevap anahtarı da hazır.
0 kalem
İndirmek için en az bir kalem seç.
Test PDF'i
Bu kazanımın sorularından test ya da yazılı kâğıdı: soruları seç, kâğıdı ayarla, soru kâğıdını ve cevap anahtarını indir.
Test PDF'i hazırla
Soru kâğıdı ve cevap anahtarı tarayıcında hazırlanır; seçimlerin hiçbir sunucuya gönderilmez. İlk PDF'te motor indiği için birkaç saniye sürer, sonrakiler anında gelir.
66 soru, 477 puan
Kazanım künyesi
9. sınıf Üçgende açı ve kenar için 66 çözümlü soru: soruları sayfada çöz, takıldığında adım adım çözümü aç; seçtiğin sorulardan test, yaprak test ya da yazılı kâğıdı hazırla ve cevap anahtarıyla PDF olarak indir; ödev için alıştırma (çalışma) kâğıdı çıkar; derste soruları akıllı tahtada tek tek aç; ders kılavuzunda derse giriş, kavram yanılgıları ve tahta akışı var. 1. dönem yazılısına ve ortak sınava hazırlıkta kullanılır.
a)Üçgende iç ve dış açıların ölçülerinin toplamına, açılara karşılık gelen kenarlarla ilgili özelliklere ve kenarların uzunlukları arasındaki ilişkilere dair farklı doğrulama veya ispatları kullanır.
b)Yapılan doğrulama veya ispatları yeni durumlara uyarlayarak değerlendirir.
Ders kitabında
3. Tema — Geometrik Şekiller, 3.1 Üçgende Açı ve Kenarlarla İlgili Özellikler