konukonu

Bütün konular

Menü
9. sınıf, İstatistiksel Araştırma SüreciMAT.9.6.2

Veri dağılımlarını yorumlama

Başkaları Tarafından Oluşturulan Tek Nicel Değişkenli Veri Dağılımlarını İnceleme

Kazanım: Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme.

Sorular ve çözümleri

Her sorunun altında adım adım çözüm var. Çoktan seçmelide doğru şık, çözümü açınca işaretlenir.

Zorluk
Cevap biçimi
Soru türü
Şekil
36 soru gösteriliyor
Soru 1KavramÇoktan seçmeli3 puanKolay, zorluk 3 / 10
Bir market, sosyal medya hesabında şunu paylaşmıştır:"Müşterilerimiz kasada ortalama 2 dakika bekliyor."Paylaşımın altındaki notta, sürelerin bir hafta boyunca hafta içi her gün saat 10.00 ile 11.00 arasında kasaya gelen müşteriler arasından kurayla seçilen 60 müşteri için kronometreyle ölçüldüğü yazmaktadır.Buna göre paylaşımdaki sonucun marketin bütün müşterileri için kabul edilmesini engelleyen durum aşağıdakilerden hangisidir?
  1. ASürelerin kronometreyle ölçülmesi
  2. BYalnız hafta içi sabah ölçülmesi
  3. CYalnız 60 müşterinin ölçülmesi
  4. DSonucun ortalamayla verilmesi
  5. ESürelerin dakika olarak verilmesi
Çözümü göster

BDoğru cevap

  1. 1
    Paylaşım marketin bütün müşterileri hakkındadır; evren her gün ve her saatte kasaya gelen müşterilerdir.
  2. 2
    Ölçümler yalnız hafta içi sabah 10.00 ile 11.00 arasında yapılmıştır. Akşam saatlerinde ya da hafta sonunda kasaya gelen müşterilerin seçilme şansı yoktur ve kasaların kalabalık olduğu saatler ölçülmemiş olabilir. Kura yalnız bu saatin müşterileri arasında yapıldığı için durum değişmez.
  3. 3
    Sonucun bütün müşterilere genellenmesini engelleyen durum Yalnız hafta içi sabah ölçülmesi olur.

Yanlış şıklar neden yanlış?

  • A)Kronometre bekleme süresini ölçmeye uygun bir araçtır; ölçüm aracı sonucun hangi müşterilere genellenebileceğini belirlemez.
  • C)Örneklemin küçük olduğu sanılmış; 60 müşteri bütün gün ve saatlerden kurayla seçilseydi sonuç genellenebilirdi. Sorun sayı değil, ölçümlerin yapıldığı saattir.
  • D)Ortalama bekleme sürelerini özetleyen uygun bir ölçüdür; hangi müşterilerin ölçüldüğünü değiştirmez.
  • E)Birim sonucun anlaşılmasını sağlar; genellemeyi engellemez.
Soru 2KavramÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 4 / 10
Bir haber sitesi, bir havalimanında yolculara yılda kaç kez uçakla yolculuk yaptıklarını sormuş ve sonucu şöyle duyurmuştur:"Havalimanında görüştüğümüz 500 yolcunun cevaplarına göre şehrimizdeki yetişkinler yılda ortalama 6 kez uçakla yolculuk ediyor."Örneklemin seçiliş biçimi sonucu hep aynı yöne kaydırıyorsa bu duruma yanlılık denir.Buna göre haberdeki ortalama, şehirdeki bütün yetişkinlerin ortalamasına göre nasıl bir sonuç vermeye yatkındır?
  1. AOlduğundan büyük bir ortalama
  2. BOlduğundan küçük bir ortalama
  3. CAynı ortalama; 500 yolcu sorulmuş
  4. DAynı ortalama; sayılar doğru toplanmış
  5. EYönü bilinemeyen bir ortalama
Çözümü göster

ADoğru cevap

  1. 1
    Haberin evreni şehirdeki bütün yetişkinlerdir; örneklem ise havalimanında bulunan yolculardır.
  2. 2
    Yıl içinde hiç uçmayan ya da az uçan yetişkinlerin havalimanında yolcu olarak bulunma şansı yoktur ya da azdır; sık uçanlar ise daha çok oradadır. Örneklemde büyük değerler fazla, küçük değerler eksik kalır.
  3. 3
    500 kişinin sorulması ya da hesabın doğru yapılması bu kaymayı gidermez. Haberdeki ortalama Olduğundan büyük bir ortalama vermeye yatkındır.

Yanlış şıklar neden yanlış?

  • B)Kaymanın yönü ters kurulmuş; havalimanındaki kişiler uçakla yolculuk eden kişilerdir ve sık uçanların orada bulunma olasılığı daha yüksektir.
  • C)Örneklem büyüdükçe temsil gücünün kendiliğinden arttığı sanılmış; 500 kişinin hepsi havalimanında seçildiği için kayma sürer.
  • D)Hesabın doğru yapılmasının sonucu doğru yaptığı sanılmış; hesap doğru olsa da veriler şehirdeki yetişkinleri temsil etmez.
  • E)Temsil etmeyen örneklemin sonucu rastgele saptırdığı sanılmış; örneklemin nereden seçildiği kaymanın yönünü söyler.
Soru 3KavramÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 5 / 10
Bir okulun kitap kulübü panoya "Öğrencilerimiz haftada ortalama 150 dakika kitap okuyor." duyurusunu asmak istemektedir. Kulüp, okulun bütün öğrencilerinden kurayla üç grup seçmiş ve her gruba haftalık okuma süresini başka bir yolla sormuştur:I. Birinci gruptaki öğrencilere süre, sınıf arkadaşlarının önünde yüksek sesle sorulmuştur.II. İkinci gruptaki öğrenciler süreyi adlarını yazmadıkları bir forma yazıp kapalı bir kutuya atmıştır.III. Üçüncü gruba verilen formda "Kitap okumanın faydalarını bilen biri olarak haftada kaç dakika kitap okuyorsunuz?" sorusu yazılıdır.Buna göre hangi gruplardan toplanan cevaplar okuma sürelerini olduğundan büyük göstermeye yatkındır?
  1. AYalnız I
  2. BYalnız III
  3. CI ve II
  4. DI ve III
  5. EI, II ve III
Çözümü göster

DDoğru cevap

  1. 1
    I: Öğrenci süresini arkadaşlarının önünde söylerken az okuduğunu söylemekten çekinebilir; cevaplar büyüme yönünde kayar.
  2. 2
    II: Ad yazılmadığı ve formlar kutuya atıldığı için cevabı kimin verdiği bilinmez; cevapları bir yöne iten bir baskı yoktur.
  3. 3
    III: Soru kitap okumayı övülecek bir davranış olarak sunar ve öğrenciyi büyük bir süre söylemeye yönlendirir. Okuma sürelerini büyük göstermeye yatkın olanlar I ve III olur.

Yanlış şıklar neden yanlış?

  • A)Yalnız arkadaşların önünde sormanın cevapları kaydırdığı düşünülmüş; III'teki soru ifadesi de öğrenciyi büyük bir süre söylemeye yönlendirir.
  • B)Yalnız yönlendirici sorunun etkisi görülmüş; arkadaşlarının önünde az okuduğunu söylemek istemeyen öğrenci de süreyi büyütebilir.
  • C)Adsız formun da cevapları kaydırdığı sanılmış ve yönlendirici soru görülmemiş; kimliği gizleyen form cevabı büyütme baskısını azaltır.
  • E)Kişinin kendi söylediği her sürenin büyütüldüğü sanılmış; adını yazmadan kutuya atılan formda böyle bir baskı yoktur.
Soru 4SözelKısa cevap6 puanOrta, zorluk 4 / 10
Bir anket şirketi, bir ilçedeki gençlerden kurayla seçilen 300 kişiye bir haftada kaç saat dizi izlediklerini sormuş ve şu sonucu yayımlamıştır:"İlçemizdeki gençler haftada ortalama 6 saat dizi izliyor."Raporun dipnotunda, "hiç dizi izlemiyorum" diyen 60 kişinin cevabının ortalamaya katılmadığı yazmaktadır.Buna göre 300 kişinin hepsinin cevabı ortalamaya katılsaydı ortalama kaç saat olurdu?
Çözümü göster

Cevap: 4,8\displaystyle 4{,}8

  1. 1
    Yayımlanan ortalama, ortalamaya katılan 300−60=240{300 - 60 = 240} kişinin ortalamasıdır; bu kişilerin toplam izleme süresi 240⋅6=1440{240 \cdot 6 = 1440} saattir.
  2. 2
    Hiç izlemeyen 60 kişinin süresi 0 saattir; bu kişiler toplamı değiştirmez ama kişi sayısını 300 yapar.
  3. 3
    Bütün katılımcıların ortalaması 1440300=4,8{\dfrac{1440}{300} = 4{,}8} saattir.
Soru 5Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir araştırma ekibi, bir ilçedeki bütün liselerin öğrenci listelerinden kurayla 120 öğrenci seçmiş ve bu öğrencilerin okul çantalarını tartmıştır. Sonuçlar kutu grafiğiyle yayımlanmıştır. Bir gazete bu araştırma için beş başlık hazırlamıştır:I. "Ülkemizdeki liselilerin yaklaşık yarısı 6 kilogramdan ağır çanta taşıyor"II. "İlçemizde her lise öğrencisinin çantası 6 kilogram"III. "İlçemizde ağır çanta taşıyan öğrencilerin sırtı ağrıyor"IV. "İlçemizdeki liselilerin yaklaşık yarısı 8 kilogramdan ağır çanta taşıyor"V. "İlçemizdeki liselilerin yaklaşık dörtte biri 4 kilogramdan hafif çanta taşıyor"Buna göre hangi başlık araştırmanın verileriyle desteklenir?
Öğrencilerin okul çantalarının ağırlığı Kutu grafiği, eksen 0 ile 16 kilogram arasında: en küçük 2, alt çeyrek 4, ortanca 6, üst çeyrek 8, en büyük 14. 4 6 8 2 14 0 2 4 6 8 10 12 14 16 Çanta ağırlığı (kg)
  1. AI\displaystyle \text{I}
  2. BII\displaystyle \text{II}
  3. CIII\displaystyle \text{III}
  4. DIV\displaystyle \text{IV}
  5. EV\displaystyle \text{V}
Çözümü göster

EDoğru cevap

  1. 1
    Örneklem ilçedeki bütün liselerin listelerinden kurayla seçildiği için sonuçlar yaklaşık olarak ilçedeki liselilere genellenebilir, ülkedeki liselilere genellenemez. I desteklenmez.
  2. 2
    Kutu grafiği ağırlıkların 2 ile 14 kilogram arasında değiştiğini gösterir; II desteklenmez. Araştırmada sırt ağrısı ölçülmemiştir; III tek değişkenli veriyle desteklenemez.
  3. 3
    Grafikte Ç1 = 4 ve Ç3 = 8 kilogramdır: öğrencilerin yaklaşık dörtte biri 4 kilogramdan hafif, yaklaşık dörtte biri 8 kilogramdan ağır çanta taşır. IV desteklenmez; desteklenen başlık V{\text{V}} olur.

Yanlış şıklar neden yanlış?

  • A)Örneklem yalnız bir ilçenin liselerinden seçilmiştir; sonuç ülkedeki bütün liselilere genellenemez.
  • B)Ortanca herkesin değeri sanılmış; kutu grafiği çanta ağırlıklarının 2 ile 14 kilogram arasında değiştiğini gösterir.
  • C)Araştırmada yalnız çanta ağırlığı ölçülmüştür; ağırlık ile sırt ağrısının ilişkisi için ikinci bir değişken gerekir.
  • D)Üst çeyrek yarı sanılmış; 8 kilogramdan ağır çanta taşıyan öğrenciler yaklaşık dörtte birdir.
Soru 6KavramÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Aşağıda üç iddia ve her birinin dayandığı veriler verilmiştir.I. Bir parkın girişindeki tabelada "Parkımızdaki bütün ağaçların boyu 3 metreden uzundur." yazmaktadır. Parktaki bütün ağaçların ölçüldüğü listede boyu 2,5{2{,}5} metre olan iki ağaç vardır.II. 400 üyesi olan bir spor kulübü "Üyelerimiz haftada ortalama 5 saat antrenman yapıyor." demektedir. Kulüp bu sonuca, sosyal medya hesabındaki bir ankete gönüllü olarak cevap veren 25 üyenin cevaplarıyla ulaşmıştır.III. Bir okul "Bu dönem öğrencilerimizin devamsızlık gün sayılarının ortancası 3 gündür." demektedir. Okul bu değeri, kayıt sistemindeki bütün öğrencilerin bu dönemki devamsızlıklarından hesaplamıştır.Her iddia için Ç "veriler iddiayı çürütür", K "veriler iddiayı destekler", V "bu verilerle karar verilemez" anlamındadır.Buna göre üç iddianın değerlendirmesi sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
  1. AÇ, V, K
  2. BV, V, K
  3. CÇ, Ç, K
  4. DK, V, K
  5. EÇ, V, V
Çözümü göster
Soru 7KavramKısa cevap4 puanKolay, zorluk 2 / 10
Bir kafe, geçen ay hazırladığı bütün siparişlerin hazırlanma sürelerini inceleyip sosyal medya hesabında şu iki cümleyi paylaşmıştır:"Siparişlerimizin hazırlanma sürelerinin ortancası 9 dakikadır.""Siparişlerimizin %60{\%60}'ı 9 dakikadan uzun sürede hazırlandı."Buna göre ortanca doğru hesaplandıysa siparişlerin en çok yüzde kaçı 9 dakikadan uzun sürede hazırlanmış olabilir?
Çözümü göster
Soru 8Yeni nesilKısa cevap8 puanZor, zorluk 8 / 10
Bir haber sitesi, kurayla seçilen 400 yetişkine gece kaç saat uyuduklarını sormuş ve sonuçları tablodaki gibi paylaşmıştır. Katılımcıların söylediği süreler yarım saatin katlarıdır (4{4}; 4,5{4{,}5}; 5{5}; … gibi) ve bütün süreler 4 saat ile 9 saat arasındadır (4 ve 9 dâhil). Tablodaki her yüzde, o aralıkta sayılan katılımcı sayısının 400 kişi içindeki payı olarak doğru hesaplanmıştır; buna rağmen yüzdelerin toplamı %100{\%100} değildir.Buna göre kaç katılımcının süresi tabloda iki aralıkta birden sayılmıştır?
Haber sitesinin uyku süresi tablosu İki sütunlu tablo: uyku süresi aralıkları 4-5, 5-6, 6-7, 7-8 ve 8-9 saat; katılımcı yüzdeleri sırasıyla 8, 22, 35, 30 ve 14. Uyku süresi (sa.) Katılımcı (%) 4-5 8 5-6 22 6-7 35 7-8 30 8-9 14
Çözümü göster
Soru 9Yeni nesilÇoktan seçmeli7 puanZor, zorluk 7 / 10
Bir oyun şirketinin düzenlediği turnuvaya katılan 20 oyuncunun turnuva haftasında oyun içinde yaptığı harcamalar (TL) nokta grafiğinde gösterilmiştir. Grafikte her nokta bir oyuncuyu göstermektedir. Aynı veriler için şirket ile bir tüketici derneği şu açıklamaları yapmıştır:Şirket: "Turnuva oyuncularımız bu hafta ortalama 60 TL harcadı."Dernek: "Turnuvadaki oyuncuların yarısı bu hafta 20 TL'den az harcadı."Bu açıklamalarla ilgili şu ifadeler yazılmıştır:I. Şirketin açıklamasındaki ortalama doğru hesaplanmıştır.II. Derneğin açıklaması grafikteki verilerle doğrudur.III. Şirketin açıklaması, oyuncuların yarısından fazlasının bu hafta en az 60 TL harcadığını gösterir.Buna göre bu ifadelerden hangileri doğrudur?
Oyuncuların haftalık harcamaları Nokta grafiği, eksen 0 ile 300 TL arasında, 10 TL aralıklı. 20 nokta: 0 iki kez, 10 sekiz kez, 20 iki kez, 30 iki kez, 40, 50, 150, 200, 280, 300. 0 50 100 150 200 250 300 Haftalık harcama (TL)
  1. AYalnız I
  2. BYalnız II
  3. CI ve II
  4. DI ve III
  5. EI, II ve III
Çözümü göster
Soru 10Yeni nesilÇoktan seçmeli7 puanZor, zorluk 7 / 10
Bir fırın, ekmek poşetinin tasarımını değiştirdikten sonra sosyal medya hesabında şunu paylaşmıştır:"Yeni poşetimiz satışlarımızı artırdı! Eski poşetin son 10 gününde günlük ortalama 118, yeni poşetin ilk 10 gününde günlük ortalama 121 ekmek sattık."Nokta grafiğinde iki dönemin günlük satışları gösterilmiştir. Grafikte her nokta bir günü göstermektedir.Buna göre paylaşımdaki iddia için aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi grafikteki verilere dayanan doğru bir değerlendirmedir?
İki dönemin günlük ekmek satışları İki gruplu nokta grafiği, eksen 96 ile 144 adet arasında. Eski poşet: 98, 106, 110, 114, 118, 120, 122, 126, 130, 136. Yeni poşet: 100, 104, 108, 116, 118, 122, 126, 132, 140, 144. Eski Yeni 96 104 112 120 128 136 144 Günlük satış (adet)
  1. AKabul edilir; ortalama 3 ekmek arttı
  2. BKarar verilemez; günler arası fark büyük
  3. CÇürütülür; yeni ortalama 121 değil
  4. DÇürütülür; bazı günlerde satış azaldı
  5. EKabul edilir; en yüksek satış yeni poşette
Çözümü göster
Soru 11Yeni nesilÇoktan seçmeli9 puanİleri, zorluk 9 / 10
Bir ilçe halk kütüphanesinin iki şubesi vardır. Kütüphanenin yıllık raporundaki tabloda, her şubenin bütün üyelerinin geçen yıl ödünç aldığı kitap sayılarına ait üç değer verilmiştir. Raporun metninde ise şu cümleler yer almaktadır:I. "İki şubenin bütün üyeleri geçen yıl ortalama 11 kitap ödünç almıştır."II. "Merkez şubesinin her üyesi geçen yıl en az 10 kitap ödünç almıştır."III. "Sahil şubesinde çeyrekler açıklığı 34 kitaptır."Buna göre raporun hangi cümleleri tablodaki değerlerle çelişir?
Kütüphane şubelerinin ödünç kitap değerleri Üç sütunlu tablo. Merkez şubesi: 120 üye, ortalama 9 kitap, açıklık 40. Sahil şubesi: 80 üye, ortalama 14 kitap, açıklık 30. Şube Merkez Sahil Üye sayısı 120 80 Ortalama 9 14 Açıklık 40 30
  1. AYalnız II
  2. BYalnız III
  3. CI ve III
  4. DII ve III
  5. EI, II ve III
Çözümü göster
Soru 12Yeni nesilAçık uçlu20 puanİleri, zorluk 9 / 10
Bir spor içeceği firması ilanında şu cümlelere yer vermiştir:"İçeceğimizi içen koşucular 5 km'yi daha kısa sürede koşuyor. İçeceğimiz koşu süresini kısaltıyor!"Firma bu sonuca bir şehir koşusunda ulaşmıştır: koşuyu bitiren koşuculara antrenmanlarında bu içeceği içip içmedikleri sorulmuş, içtiğini söyleyen 40 koşucu ile içmediğini söyleyen 60 koşucunun 5 km süreleri ilanda kutu grafikleriyle gösterilmiştir.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Koşucuların 5 km süreleri Alt alta iki kutu grafiği. İçen: en küçük 18, alt çeyrek 24, ortanca 28, üst çeyrek 33, en büyük 46. İçmeyen: en küçük 20, alt çeyrek 26, ortanca 31, üst çeyrek 38, en büyük 52. 24 28 33 18 46 İçen 26 31 38 20 52 İçmeyen 15 20 25 30 35 40 45 50 55 5 km süresi (dk.)
  1. a)
    İki grubun ortancaları arasındaki fark kaç dakikadır?(3 puan)
  2. b)
    Her grubun çeyrekler açıklığını bulunuz ve ortancalar arasındaki farkla karşılaştırınız.(5 puan)
  3. c)
    İlandaki ilk cümle, içen her koşucunun içmeyen her koşucudan daha kısa sürede koştuğu anlamında doğru mudur? Grafikten bir gerekçe yazınız.(5 puan)
  4. ç)
    İlandaki "İçeceğimiz koşu süresini kısaltıyor!" sonucu için "veriler iddiayı çürütür", "veriler iddiayı destekler" ve "bu verilerle karar verilemez" değerlendirmelerinden hangisi uygundur? Verilerin toplanma biçimine dayanarak gerekçenizi yazınız.(7 puan)
Çözümü göster
Soru 13KavramÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 5 / 10
Bir belediye basın bülteninde şunu duyurmuştur:"İlçemizdeki apartman dairelerinin bu kış ödediği aylık ısınma giderinin ortancası 900 TL olmuştur."Bültenin sonundaki açıklamada, ilçedeki bütün mahallelerin abone listelerinden kurayla 500 daire seçildiği, giderlerin bu dairelerin fatura kayıtlarından alındığı ve seçilen 500 dairenin hepsinin kaydına ulaşıldığı yazmaktadır.Buna göre bültendeki sonuç için aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
  1. AÖrneklem küçük; sonuç kabul edilemez
  2. BOrtanca yerine ortalama verilmeliydi
  3. CVeriler iddiayı destekler
  4. DBütün dairelerin gideri toplanmalıydı
  5. EGider sakinlere sorularak alınmalıydı
Çözümü göster
Soru 14KavramKısa cevap6 puanOrta, zorluk 5 / 10
Bir hastane ile bir haber sitesi, aynı servisten geçen ay taburcu olan hastaların yatış süresi için iki ayrı ortanca açıklamıştır. İkisi de geçen ay taburcu edilen hastalardan kurayla seçilen aynı 150 hastayı ele almıştır; süreleri iki ayrı yoldan elde etmişlerdir.Hastanenin bülteni: "Bu hastaların yatış süresinin ortancası 4 gündür."Haber sitesi: "Bu hastaların yatış süresinin ortancası 6 gündür."Hastane, 150 hastanın yatış süresini kayıt sistemindeki giriş ve çıkış tarihlerinden hesaplamıştır. Haber sitesi ise aynı 150 hastayı telefonla arayıp kaç gün yattıklarını sormuş ve hastaların hatırladığı süreleri kullanmıştır.Buna göre hangi açıklamanın verileri kendi sonucunu destekler? Gerekçenizi tek cümleyle yazınız.
Çözümü göster
Soru 15Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir meslek kursunu bitiren 5000 kişinin aylık kazancı için iki kurum iki ayrı ortanca açıklamıştır. İki açıklamanın kazanç bilgisi de mezunların kendi beyanından gelmektedir; fark, bu mezunların nasıl belirlendiğindedir.Kurs merkezi broşüründe: "Mezunlarımızın aylık kazancının ortancası 40000 TL."Meslek odası bülteninde: "Aynı kursun mezunlarının aylık kazancının ortancası 27000 TL."Tabloda her açıklamanın kaç kişiden geldiği, bu kişilerin nasıl belirlendiği ve açıklanan ortanca verilmiştir. Tablodaki "Gönüllü" hücresi kişilerin kendi isteğiyle bir forma cevap verdiğini, "Kurayla" hücresi ise kişilerin 5000 kişilik mezun listesinden kurayla seçildiğini gösterir. İki açıklama da aynı ay için yapılmıştır.Buna göre iki açıklamanın dayanağı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
İki açıklamanın dayandığı veriler Üç satırlı tablo. Merkez: 400 kişi, gönüllü katılım, ortanca 40000 TL. Oda: 150 kişi, kurayla seçim, ortanca 27000 TL. Bilgi Merkez Oda Kişi sayısı 400 150 Seçim Gönüllü Kurayla Ortanca (TL) 40000 27000
  1. AOdanınki; kişiler kurayla seçilmiştir
  2. BMerkezinki; daha çok kişiye ulaşılmıştır
  3. COdanınki; oda resmî bir kurumdur
  4. DMerkezinki; mezunları en iyi kurs tanır
  5. Eİki ortancanın ortalaması alınmalıdır
Çözümü göster
Soru 16Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir emlak ilanında, bir sitedeki 40 dairenin büyüklüğü için şu iki cümle yazılmıştır:"Sitemizdeki dairelerin en az yarısı 110 m² ve üzerindedir. Dairelerin en az dörtte biri 150 m² ve üzerindedir."İlanda, sitedeki bütün dairelerin büyüklükleri kutu grafiğiyle de verilmiştir.Buna göre ilandaki iki cümle için aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
Sitedeki dairelerin büyüklüğü Kutu grafiği, eksen 60 ile 200 metrekare arasında: en küçük 70, alt çeyrek 90, ortanca 110, üst çeyrek 150, en büyük 190. 90 110 150 70 190 60 80 100 120 140 160 180 200 Daire büyüklüğü (m²)
  1. AYalnız birinci cümle desteklenir
  2. BYalnız ikinci cümle desteklenir
  3. CÖrneklem küçük; iki cümle de kabul edilemez
  4. DOrtalama olmadan cümleler yazılamaz
  5. EVeriler iki cümleyi de destekler
Çözümü göster
Soru 17Yeni nesilKısa cevap6 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir internet servis şirketinin bülteninde şu cümle yer almıştır:"Bu yıl arızaları geçen yıldan daha hızlı gideriyoruz."Bültendeki tabloda şirketin bu yıl giderdiği arızaların giderme süreleri, şirketin kendi yazımıyla verilmiştir. Tablo bu yıl giderilen arızaların hepsini kapsamaktadır ve bültende başka bir sayı yoktur.Buna göre bültendeki cümle için "veriler iddiayı çürütür", "veriler iddiayı destekler" ve "bu verilerle karar verilemez" değerlendirmelerinden hangisi uygundur? Hükmünüzü, karar verebilmek için gereken bilgiyi de söyleyerek tek cümleyle yazınız.
Bu yılki arızaların giderme süresi İki sütunlu tablo: giderme süresi aralıkları 0-1, 1-2, 2-3, 3-4 ve 4-5 saat; arıza sayıları sırasıyla 34, 68, 52, 30 ve 16. Süre (sa.) Arıza sayısı 0-1 34 1-2 68 2-3 52 3-4 30 4-5 16
Çözümü göster
Soru 18KavramKısa cevap4 puanKolay, zorluk 3 / 10
Bir veli, okul servisiyle ilgili duyduğunu şöyle aktarmıştır:"Komşum söyledi: yeni servis firmasının araçları hiç geç kalmıyormuş. Komşumun oğlu üç gündür servisi hiç beklememiş."Bunu duyan ikinci bir veli, "Bu doğru değil, yeni firmanın araçları da geç kalıyor." diye karşılık vermek istemektedir. İkinci velinin elinde servis saatleriyle ilgili hiçbir kayıt yoktur.Buna göre ikinci velinin, elindeki bilgiyle söyleyebileceği doğru cümleyi yazınız.
Çözümü göster
Soru 19Yeni nesilKısa cevap6 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir okul dergisinde, ilçe müzesini geçen ay gezen 12 öğrenci grubu için şu cümle yayımlanmıştır:"Müzeyi gezen grupların yarısından fazlası 30 ve daha kalabalıktı."Grupların kişi sayıları küçükten büyüğe şöyledir: 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20, 24, 28, 32, 36, 40.Buna göre 30 sayısını değiştirmeden, dergideki cümlenin doğru hâlini yazınız.
Çözümü göster
Soru 20KavramÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir araştırmanın sonucu; örnekleme kimin girdiğine, kimin cevapladığına, sorunun nasıl sorulduğuna ya da ölçüm anına kadar grupta kimin kaldığına bağlı olarak hep aynı yöne kayabilir. Bu duruma yanlılık denir. Aşağıda dört kayma türü ve dört durum verilmiştir.P: Örnekleme kimin girdiğiyle ilgili kaymaR: Kimin cevapladığıyla ilgili kaymaS: Sorunun nasıl sorulduğuyla ilgili kaymaT: Ölçüm anına kadar grupta kimin kaldığıyla ilgili kaymaI. Bir dergi, anketini yalnız kendi genel ağ sayfasını ziyaret edenlere uygulamış ve sonucu bütün okurlarına genellemiştir.II. Bir mağaza müşterilerine "Ürünlerimizin kaliteli olduğunu düşünürsek ayda kaç kez alışveriş ediyorsunuz?" diye sormuştur.III. Bir kurum 2000 kişiye form yollamış, formu 180 kişi doldurmuş ve ortalama bu 180 cevaptan hesaplanmıştır.IV. Bir üretici dayanıklılık testini yalnız bir yıl sonra hâlâ çalışan cihazlarda yapmış, bozulan cihazları teste almamıştır.Buna göre dört durumdaki kayma türleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
  1. AP, R, S, T
  2. BS, P, R, T
  3. CP, S, T, R
  4. DP, S, R, T
  5. ER, S, P, T
Çözümü göster
Soru 21KavramKısa cevap4 puanKolay, zorluk 3 / 10
Bir belediye, ilçedeki ailelere gönderdiği formda şu soruyu sormuştur:"Açık havada oynamanın çocuklar için yararlı olduğunu bilen bir veli olarak çocuğunuz günde kaç dakika açık havada oynuyor?"Belediye, bu sorudan gelen cevaplarla "İlçemizdeki çocuklar günde ortalama 95 dakika açık havada oynuyor." sonucunu yayımlamıştır.Buna göre aynı büyüklüğü ölçen ve cevabı bir yöne çekmeyen soruyu yazınız.
Çözümü göster
Soru 22Yeni nesilAçık uçlu20 puanİleri, zorluk 9 / 10
Bir dil kursunun broşüründe şu cümleler yer almaktadır:"Kursiyerlerimizin dörtte üçü kursu en çok 16 haftada bitiriyor. Hiçbir kursiyerimiz 26 haftadan uzun sürede bitirmiyor."Broşürdeki kutu grafiği, kursu geçen yıl bitiren 40 kursiyerin bitirme sürelerini (hafta) göstermektedir.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Kursiyerlerin kursu bitirme süresi Kutu grafiği, eksen 4 ile 32 hafta arasında: en küçük 6, alt çeyrek 14, ortanca 18, üst çeyrek 22, en büyük 30. 14 18 22 6 30 4 8 12 16 20 24 28 32 Bitirme süresi (hafta)
  1. a)
    Bitirme sürelerinin çeyrekler açıklığını bulunuz.(3 puan)
  2. b)
    Bitirme sürelerinin açıklığını bulunuz ve açıklığın çeyrekler açıklığına oranını hesaplayınız.(5 puan)
  3. c)
    Broşürün ikinci cümlesi ("Hiçbir kursiyerimiz 26 haftadan uzun sürede bitirmiyor.") grafikle uyuşuyor mu? Cevabınızı grafikten bir karşıt örnekle gösteriniz.(5 puan)
  4. ç)
    Broşürün birinci cümlesi ("Kursiyerlerimizin dörtte üçü kursu en çok 16 haftada bitiriyor.") için "veriler iddiayı çürütür", "veriler iddiayı destekler" ve "bu verilerle karar verilemez" değerlendirmelerinden hangisi uygundur? Gerekçenizi grafikteki bir değere dayandırarak yazınız.(7 puan)
Çözümü göster
Soru 23Yeni nesilAçık uçlu20 puanİleri, zorluk 9 / 10
Bir hayvan barınağının bülteninde şu cümle yer almaktadır:"Barınağımızdan sahiplendirilen köpeklerin en az yarısı 30 günden kısa sürede yuvasına kavuşuyor."Bülten, geçen yıl sahiplendirilen bütün köpekler için hazırlanmıştır ve özet değerleri tabloda vermektedir. Köpeklerin barınakta kaldığı gün sayıları ise küçükten büyüğe şöyledir: 5, 8, 10, 12, 15, 18, 22, 26, 28, 34, 42, 48, 52, 66, 78, 80.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Barınak bülteninin özet değerleri İki sütunlu tablo: sahiplendirilen köpek 16, ortalama 34 gün, açıklık 75 gün. Bültendeki değer Sayı Sahiplendirilen köpek 16 Ortalama (gün) 34 Açıklık (gün) 75
  1. a)
    Köpeklerin barınakta kaldığı gün sayılarının ortancasını bulunuz.(3 puan)
  2. b)
    Kaç köpek 30 günden kısa sürede sahiplendirilmiştir? Bu sayıyı bültendeki cümleyle karşılaştırınız.(5 puan)
  3. c)
    Bir okur bülteni "hiçbir köpek 60 günden uzun kalmıyor" diye anlamıştır. Bu anlama listeyle uyuşuyor mu? Cevabınızı listeden bir karşıt örnekle gösteriniz.(5 puan)
  4. ç)
    Bültendeki cümle için "veriler iddiayı çürütür", "veriler iddiayı destekler" ve "bu verilerle karar verilemez" değerlendirmelerinden hangisi uygundur? Gerekçenizi verilerin kapsamına ve ortancaya dayandırarak yazınız.(7 puan)
Çözümü göster
Soru 24Yeni nesilAçık uçlu20 puanİleri, zorluk 9 / 10
Bir sürücü kursunun broşüründe şu cümleler yer almaktadır:"Simülatör dersi alan kursiyerlerimizin en az yarısı direksiyon sınavını en çok 3 denemede geçiyor. Simülatör dersi deneme sayısını azaltıyor!"Broşürde, simülatör dersi alan 20 kursiyerin kaçının kaç denemede geçtiği şöyle duyurulmuştur: 1 denemede 2 kursiyer; 2 denemede 4 kursiyer; 3 denemede 5 kursiyer; 4 denemede 3 kursiyer; 5 denemede 2 kursiyer; 6 denemede 2 kursiyer; 7 denemede 1 kursiyer; 9 denemede 1 kursiyer. Broşürde başka bir sayı yoktur.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
  1. a)
    Kaç kursiyer sınavı en çok 3 denemede geçmiştir?(3 puan)
  2. b)
    Bu kursiyerler bütün kursiyerlerin yüzde kaçıdır? Bulduğunuz oranı broşürün birinci cümlesiyle karşılaştırınız.(5 puan)
  3. c)
    Bir kursiyer broşürü "simülatör dersi alan herkes sınavı en çok 3 denemede geçiyor" diye anlamıştır. Duyurulan sayılar bu anlamayı destekliyor mu? Bir karşıt örnek göstererek açıklayınız.(5 puan)
  4. ç)
    Broşürdeki "Simülatör dersi deneme sayısını azaltıyor!" cümlesi için "veriler iddiayı çürütür", "veriler iddiayı destekler" ve "bu verilerle karar verilemez" değerlendirmelerinden hangisi uygundur? Gerekçenizi broşürde bulunmayan veriyi adlandırarak yazınız.(7 puan)
Çözümü göster
Soru 25KavramÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 4 / 10
Bir bisiklet üreticisi, ürün ambalajındaki karekodla açılan ankette bisiklet alan 2500 müşterisine haftada kaç kilometre sürdüklerini sormuştur. Ankete 300 müşteri cevap vermiş ve üretici sonucu şöyle duyurmuştur:"Müşterilerimiz haftada ortalama 90 kilometre bisiklet sürüyor."Ankete kimin cevap vereceğini üretici belirlememiştir. Cevaplayanların belirlenme biçimi sonucu hep aynı yöne kaydırıyorsa bu duruma yanlılık denir.Buna göre duyurudaki ortalama, bisiklet alan bütün müşterilerin ortalamasına göre nasıl bir sonuç vermeye yatkındır?
  1. AOlduğundan küçük bir ortalama
  2. BOlduğundan büyük bir ortalama
  3. CDoğru ortalama; 300 cevap yeterlidir
  4. DSıfır yazanlar ortalamaya katılmamıştır
  5. EOrtalama yerine ortanca verilmeliydi
Çözümü göster
Soru 26Yeni nesilÇoktan seçmeli7 puanZor, zorluk 7 / 10
Bir tasarruf uygulamasını tanıtan bir genel ağ sitesinde şu iki cümle yer almaktadır:"Uygulamayı kullanan 20 kişinin geçen ay biriktirdiği tutarın ortalaması 1500 TL oldu.""Bu 20 kişiden 19{19}'u geçen ay en çok 1000 TL biriktirdi; en yüksek birikim ise 2000 TL oldu."Buna göre ikinci cümle doğruysa 20 kişinin geçen ay biriktirdiği toplam tutar en çok kaç TL olur?
  1. A30000\displaystyle 30000
  2. B19000\displaystyle 19000
  3. C21000\displaystyle 21000
  4. D22000\displaystyle 22000
  5. E40000\displaystyle 40000
Çözümü göster
Soru 27KavramÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 4 / 10
Bahçe malzemesi satan bir şirket, müşteri listesinden kurayla iki grup seçmiş ve her gruba haftada kaç saat bahçe işi yaptığını başka bir cümleyle sormuştur:I. gruba: "Haftada kaç saat bahçe işi yapıyorsunuz?"II. gruba: "Bahçe işlerinin insanı dinlendirdiğini bilen biri olarak haftada kaç saat bahçe işi yapıyorsunuz?"Şirketin kısa videosunda şu cümle yer almaktadır:"İkinci grubun ortalaması 5,2{5{,}2} saat, birinci grubunki 3,4{3{,}4} saat çıktı; ikinci gruptaki müşterilerimiz bahçe işlerine daha çok vakit ayırıyor."Buna göre videodaki cümle için aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
  1. AVeriler iddiayı destekler
  2. BKura yapıldığı için fark gerçektir
  3. CFark küçük olduğu için önemsizdir
  4. DOrtalama yerine ortanca kullanılmalıydı
  5. EBu verilerle karar verilemez
Çözümü göster
Soru 28Yeni nesilÇoktan seçmeli7 puanZor, zorluk 8 / 10
Bir tohum firmasının infografiğinde, iki tohumun ekildiği 40{40}'ar tarladan alınan dekar başına verim (kg) için özet değerler verilmiştir. İnfografikteki cümle şudur:"A tohumumuzu kullanan tarlaların verimi birbirine daha yakındır: en düşük ve en yüksek verim arasındaki fark, B tohumundakinin yarısı kadardır."Buna göre iki tohumun açıklıkları arasındaki fark kaç kilogramdır?
İki tohumun dekar başına verimi Altı satırlı tablo, kilogram. A tohumu: 40 tarla, en düşük 500, alt çeyrek 600, ortanca 620, üst çeyrek 640, en yüksek 760. B tohumu: 40 tarla, en düşük 520, alt çeyrek 575, ortanca 620, üst çeyrek 665, en yüksek 700. Değer A tohumu B tohumu Tarla sayısı 40 40 En düşük 500 520 Alt çeyrek 600 575 Ortanca 620 620 Üst çeyrek 640 665 En yüksek 760 700
  1. A80\displaystyle 80
  2. B50\displaystyle 50
  3. C0\displaystyle 0
  4. D20\displaystyle 20
  5. E60\displaystyle 60
Çözümü göster
Soru 29Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 5 / 10
Bir cihazın ambalajındaki etikette şu cümle yazmaktadır:"Cihazımız her zaman 30 dakikada dolar."Üretici, aynı cihazla yapılan 16 şarj ölçümünü (dakika) etiketin arkasında küçükten büyüğe şöyle yayımlamıştır: 26, 27, 28, 29, 29, 29, 30, 30, 30, 31, 31, 32, 32, 35, 38, 54.Buna göre etiketteki cümlenin doğru olmadığını gösteren açıklık kaç dakikadır?
  1. A3\displaystyle 3
  2. B24\displaystyle 24
  3. C12\displaystyle 12
  4. D28\displaystyle 28
  5. E4\displaystyle 4
Çözümü göster
Soru 30Yeni nesilÇoktan seçmeli7 puanZor, zorluk 7 / 10
Bir genel ağ sitesi, bir ilçedeki 40 evin yağmur suyu deposunda bir ayda topladığı su miktarını (litre) yayımlamıştır. Aynı 40 ölçüm iki ayrı histogramla gösterilmiştir: A panelinde aralıklar 10 litre, B panelinde 20 litre genişliğindedir ve aralıklar sol kapalıdır. İki panelde de her sütunun üstünde o aralıktaki ev sayısı yazmaktadır. Site haberinde yalnız B panelini kullanmış ve şunu yazmıştır:"Bir ayda en çok ev 120-130 litre su toplamıştır."Buna göre sitenin cümlesi için aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
Aynı ölçümlerin iki farklı gruplaması İki panelli histogram, eksen 100 ile 200 litre arasında; sütunların üstünde ev sayıları yazılı. A panelinde 10 litrelik aralıklar: 2, 5, 7, 8, 3, 10, 2, 1, 1, 1. B panelinde 20 litrelik aralıklar: 7, 15, 13, 3, 2. İki panelin sıklık toplamı da 40. Ev sayısı A 4 8 12 16 2 5 7 8 3 10 2 1 1 1 100 120 140 160 180 200 Ev sayısı B 4 8 12 16 7 15 13 3 2 100 120 140 160 180 200 Toplanan su (litre)
  1. AVeriler iddiayı destekler
  2. BVeriler iddiayı çürütür
  3. Cİki panel farklı ölçümlerden çizilmiştir
  4. DPanellerin sıklık toplamları farklıdır
  5. EA paneli dar sütunlu olduğu için okunamaz
Çözümü göster
Soru 31Yeni nesilÇoktan seçmeli7 puanZor, zorluk 7 / 10
Bir ürünün ambalajındaki etikette şu cümle yazmaktadır:"Paketlerimizin ağırlığının ortancası tam 500 gramdır."Etiketin yanındaki histogram, üretimden alınan 40 paketin ağırlığını göstermektedir. Aralıklar sol kapalıdır ve her sütunun üstünde o aralıktaki paket sayısı yazmaktadır.Buna göre 40 paketin ağırlığının ortancası hangi aralıktadır?
Etiketteki 40 paketin ağırlığı Histogram, eksen 470 ile 530 gram arasında, 10 gramlık aralıklar. Sütunların üstünde yazan sıklıklar sırasıyla 2, 6, 10, 12, 7 ve 3; toplam 40 paket. Paket sayısı 4 8 12 2 6 10 12 7 3 470 480 490 500 510 520 530 Paket ağırlığı (gram)
  1. A[470,480)\displaystyle [470, 480)
  2. B[480,490)\displaystyle [480, 490)
  3. C[500,510)\displaystyle [500, 510)
  4. D[490,500)\displaystyle [490, 500)
  5. E[510,520)\displaystyle [510, 520)
Çözümü göster
Soru 32Yeni nesilÇoktan seçmeli7 puanZor, zorluk 7 / 10
Bir kullanıcı puanı sitesinde, iki model elektrikli süpürgenin bir şarjla çalışma süresi için gelen kullanıcı bildirimleri kümeli sütun grafiğiyle verilmiştir. A modelini 40, B modelini 120 kullanıcı değerlendirmiştir; aralıklar sitenin kendi yazımıyla basılmıştır. Sitedeki yorumda şu cümle yer almaktadır:"50-60 dakika bildiren kullanıcı sayısı B modelinde A modelindekinden fazla; yani B modeli daha uzun çalışıyor."Buna göre A modelini değerlendiren kullanıcıların yüzde kaçı 50-60 dakika bildirmiştir?
İki modelin bir şarjla çalışma süresi Kümeli sütun grafiği. Çalışma süresi aralıkları 20-30, 30-40, 40-50 ve 50-60 dakika. A modeli sütunları 4, 10, 12 ve 14; B modeli sütunları 30, 30, 36 ve 24 kullanıcı. Kullanıcı sayısı 10 20 30 40 4 30 20-30 10 30 30-40 12 36 40-50 14 24 50-60 Süre (dk.) A modeli B modeli
  1. A14\displaystyle 14
  2. B20\displaystyle 20
  3. C24\displaystyle 24
  4. D60\displaystyle 60
  5. E35\displaystyle 35
Çözümü göster
Soru 33Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 5 / 10
Bir ev aleti üreticisinin infografiğinde iki modelin hızlı program süresi sütun grafiğiyle gösterilmiştir. Grafiğin dikey ekseninde çentikler vardır ama hiçbir sayı yazmamaktadır. İnfografikteki cümle şudur:"Yeni modelimizin hızlı programı eski modelden 18 dakika kısadır."Buna göre infografikteki cümle için aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
İki modelin hızlı program süresi Sütun grafiği: eski model ve yeni model. Dikey eksende çentikler var ama sayı yazmıyor; yeni modelin sütunu eski modelinkinden kısa. Program süresi Eski model Yeni model
  1. ABu verilerle karar verilemez
  2. BVeriler iddiayı destekler
  3. CVeriler iddiayı çürütür
  4. DFark 18 dakikadan büyüktür
  5. EYeni modelin süresi eskinin yarısıdır
Çözümü göster
Soru 34SözelÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir mobilya atölyesinin infografiğinde şu iki cümle yer almaktadır:"Geçen hafta ürettiğimiz 8 sandalyenin montaj süresi ortalama 25 dakikadır.""Sekiz sandalyenin hiçbirinin montajı 30 dakikadan kısa sürmemiştir."Buna göre ikinci cümle doğruysa sekiz montajın toplam süresi en az kaç dakika olur?
  1. A200\displaystyle 200
  2. B210\displaystyle 210
  3. C55\displaystyle 55
  4. D240\displaystyle 240
  5. E30\displaystyle 30
Çözümü göster
Soru 35Yeni nesilÇoktan seçmeli7 puanZor, zorluk 7 / 10
Bir el aleti üreticisi, ambalajdaki karekodla açılan ankette 600 kullanıcısına aletini haftada kaç saat kullandığını sormuştur ve gelen cevapları tablodaki gibi yayımlamıştır. Tablodaki her yüzde, o aralıkta cevap veren kullanıcı sayısının 600 kişi içindeki payı olarak doğru hesaplanmıştır. Aralıklar üreticinin kendi yazımıyla basılmıştır ve hiçbir kullanıcı iki aralıkta birden sayılmamıştır.Buna göre 600 kullanıcının kaç tanesi ankete cevap vermemiştir?
Ankette gelen kullanım süreleri İki sütunlu tablo: haftalık kullanım aralıkları 0-2, 2-4, 4-6, 6-8 ve 8-10 saat; kullanıcı yüzdeleri sırasıyla 12, 24, 27, 18 ve 10. Kullanım (sa.) Kullanıcı (%) 0-2 12 2-4 24 4-6 27 6-8 18 8-10 10
  1. A9\displaystyle 9
  2. B60\displaystyle 60
  3. C54\displaystyle 54
  4. D91\displaystyle 91
  5. E546\displaystyle 546
Çözümü göster
Soru 36Yeni nesilÇoktan seçmeli5 puanOrta, zorluk 6 / 10
Bir kulaklık üreticisinin kısa videosunda şu cümleler yer almaktadır:"Kullanıcılarımızın pil ömrü ortalama 40 saat. Siz de yaklaşık 40 saat kullanabilirsiniz."Videodaki histogram, 40 kullanıcının ölçtüğü pil ömrünü göstermektedir; aralıklar sol kapalıdır. Videodaki ortalama bu 40 ölçümden doğru hesaplanmıştır.Buna göre videodaki ikinci cümle için aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
Kırk kullanıcının ölçtüğü pil ömrü Histogram, eksen 10 ile 80 saat arasında, 10 saatlik aralıklar. Sıklıklar sırasıyla 8, 8, 6, 5, 5, 5 ve 3; toplam 40 kullanıcı. Kullanıcı sayısı 2 4 6 8 10 20 30 40 50 60 70 80 Pil ömrü (saat)
  1. AVeriler iddiayı destekler
  2. BBu verilerle karar verilemez
  3. COrtalama yanlış hesaplanmıştır
  4. DVeriler iddiayı çürütür
  5. EOrtanca 40 saatten küçük; iddia yanlış
Çözümü göster

Ders kılavuzu

Dersi açmak için çengel sorular, kavramı somutlaştıran benzetmeler ve öğrencilerin sık yaptığı yanlışlar.

Derse giriş: çengel sorular

  • “Her on hekimden dokuzu öneriyor”

    Bir diş macunu reklamı “her on diş hekiminden dokuzu bu macunu öneriyor” diyor. Kaç hekime soruldu? Hekimler nasıl seçildi? Soru nasıl soruldu? Bu bilgiler olmadan iddiayı kabul edebilir miyiz?

  • Kesik eksen

    İki partinin oy oranları %41{\%41} ve %43{\%43}; ama grafikte bir çubuk öbürünün üç katı uzun görünüyor. Dikey eksen 40{40}'tan başlıyor. Grafik yanlış mı, yanıltıcı mı?

  • Bir zengin köye taşınınca

    Bir köyde 99{99} kişinin ortalama geliri belli. Köye çok zengin bir kişi taşınıyor. Ortalama gelir çok artıyor; peki köylülerin çoğunun durumu değişti mi? Hangi ölçü bunu daha iyi anlatır?

Benzetmeler

  • Yanlı örneklem

    Çorbanın tadına karıştırmadan, yalnız üstten bakmaktır: tencerenin dibindeki tuz hiç fark edilmez.

  • Uç değer

    Tahterevallinin en ucuna oturan ağır bir kişidir: denge noktasını (ortalamayı) kendine doğru çeker, ama sıradaki ortanca kişinin yeri değişmez.

  • Eleştirel okuma

    Bir dedektifin sorularıdır: kim ölçtü, kaç kişiyle, nasıl seçti, hangi ölçüyü kullandı?

Sık yapılan yanlışlar

  • Örneklem büyükse sonuç her zaman güvenilirdir.

    Büyük ama yanlı seçilmiş bir örneklem (ör. yalnız bir okulun öğrencileri) bütünü temsil etmez.

    Aynı soruya iki farklı biçimde seçilmiş örneklemle cevap verdirip karşılaştırtın.

  • Ortalama her zaman en iyi merkez ölçüsüdür.

    Uç değerler varken ortanca çoğunluğu daha iyi anlatır; ortalama uç değere doğru kayar.

    Bir uç değer ekleyip iki ölçünün nasıl değiştiğini tabloyla gösterin.

  • Her veriye aynı sayı eklenince açıklık da o kadar artar.

    En büyük ve en küçük veri aynı miktarda artar; farkları değişmez.

    Beş veriye 10{10} ekletip açıklığı iki kez hesaplatın.

  • Grafikte iki kat uzun çubuk iki kat büyük değeri gösterir.

    Eksen 0{0}'dan başlamıyorsa çubuk uzunlukları değerlerle orantılı değildir.

    Aynı veriyi 0{0}'dan başlayan eksenle yeniden çizdirin.

  • Bir veri eklenince yeni ortalama, eski ortalama ile eklenen verinin ortalamasıdır.

    Eski ortalama n{n} veriyi temsil eder, yeni veri tek bir veridir; doğru hesap toplam üzerinden yapılır: n⋅xˉ+yn+1{\dfrac{n \cdot \bar{x} + y}{n + 1}}.

    Toplamı bulup yeni veri sayısına böldürün; kısa yolun neden yanlış olduğunu sayıyla gösterin.

  • Farklı büyüklükteki iki grubun sayıları doğrudan karşılaştırılır.

    40{40} kişilik bir grupta 12{12} kişi ile 120{120} kişilik bir grupta 30{30} kişi karşılaştırılırken oranlara bakılır: %30{\%30} ve %25{\%25}.

    Sayıları oranlara çevirtip yeniden karşılaştırtın.

Tahtada anlatım sırası9 adımı göster
  1. 1
    Hekim reklamı çengeliyle başlayın. Bir iddiayı değerlendirmek için sorulacak soruları sınıfça listeleyin.

    Süreç bileşeni a: istatistiksel temellendirme yapar.

  2. 2
    Gazete ya da internetten alınmış (ya da sizin hazırladığınız) üç iddiayı dağıtın. Her grup iddianın dayandığı veriyi ve ölçüyü bulsun.
  3. 3
    Örneklem yanlılığı: yalnız bir okulun, yalnız bir saat diliminin ya da yalnız gönüllülerin verisiyle yapılan genellemeleri inceletin.

    Süreç bileşeni b: hataları ve yanlılıkları tespit eder.

  4. 4
    Uç değer etkisi: beş veriye bir uç değer ekletip ortalama ile ortancanın değişimini tabloya yazdırın.

    xˉyeni=n⋅xˉ+yn+1\displaystyle \bar{x}_{\text{yeni}} = \dfrac{n \cdot \bar{x} + y}{n + 1}

  5. 5
    Veri dönüşümleri: her veriye sabit ekleme ve her veriyi sabitle çarpma durumlarında ortalama, ortanca ve açıklığın nasıl değiştiğini buldurun.
  6. 6
    Grafik okuma: kesik eksenli bir grafiği 0{0}'dan başlayan eksenle yeniden çizdirip iki izlenimi karşılaştırtın.

    Süreç bileşeni b: yanıltıcı sunumları tespit eder.

  7. 7
    Oran ve sayı: farklı büyüklükteki grupların karşılaştırıldığı bir iddiayı oranlarla yeniden değerlendirtin.
  8. 8
    Her grup incelediği iddiayı kabul etsin ya da çürütsün; kararını verilerle gerekçelendirsin.

    Süreç bileşeni c: sonuçları çürütür ya da kabul eder.

  9. 9
    Kapanış: “Bir istatistiğe güvenmeden önce soracağım beş soru” listesini öğrencilere defterlerine yazdırın.

Ödev ve çalışma kâğıdı

Her antrenman tek bir beceriyi bol tekrarla çalıştırır. Hangisinden kaç kalem istediğini seç; kâğıt ve çözümlü cevap anahtarı tarayıcında hazırlanır.

Ödev kâğıdı oluştur

Her alıştırmadan kaç kalem istediğini seç. Kalemler hazır havuzdan rastgele gelir; iki sınıfa iki ayrı kâğıt verebilirsin. Çözümlü cevap anahtarı da hazır.
Alıştırmalar
  • Toplam ={=} ortalama ×{\times} veri sayısı. Veri eklenince ya da çıkarılınca önce yeni toplamı, sonra yeni ortalamayı bulunuz.

    1. 1)6{6} verinin aritmetik ortalaması 18{18}. Bu verilere 39{39} eklenirse yeni ortalama kaçtır?= 21\displaystyle 21
    2. 2)5{5} verinin aritmetik ortalaması 11{11}. Verilerden 7{7} çıkarılırsa kalan verilerin ortalaması kaçtır?= 12\displaystyle 12
    3. 3)4{4} verinin aritmetik ortalaması 26{26}. Bir veri daha eklenince ortalama 27{27} oluyor. Eklenen veri kaçtır?= 31\displaystyle 31
    / 40
  • Uç değer ortalamayı kendine doğru çeker, ortancayı pek değiştirmez. Ortalamayı ve ortancayı ayrı ayrı hesaplayıp karşılaştırınız.

    1. 1)Veriler: 33,66,28,34,29{33, 66, 28, 34, 29}. Aritmetik ortalama kaçtır?= 38\displaystyle 38
    2. 2)Veriler: 31,81,18,34,21{31, 81, 18, 34, 21}. Aritmetik ortalama, ortancadan kaç fazladır?= 6\displaystyle 6
    3. 3)Veriler: 36,73,26,40,30{36, 73, 26, 40, 30}. En büyük veri çıkarılırsa aritmetik ortalama kaç azalır?= 8\displaystyle 8
    / 40
  • Her veriye aynı sayı eklenirse ortalama ve ortanca o kadar artar, açıklık değişmez. Her veri aynı sayıyla çarpılırsa üçü de o sayıyla çarpılır.

    1. 1)Ortalaması 17{17} olan verilerin her birine 15{15} ekleniyor. Yeni ortalama kaçtır?= 32\displaystyle 32
    2. 2)Açıklığı 35{35} olan verilerin her birine 12{12} ekleniyor. Yeni açıklık kaçtır?= 35\displaystyle 35
    3. 3)Ortancası 19{19} olan verilerin her biri 5{5} ile çarpılıyor. Yeni ortanca kaçtır?= 95\displaystyle 95
    / 40
Çalışma boşluğu
Kâğıt ayarları

0 kalem

İndirmek için en az bir kalem seç.

Test PDF'i

Bu kazanımın sorularından test ya da yazılı kâğıdı: soruları seç, kâğıdı ayarla, soru kâğıdını ve cevap anahtarını indir.

Test PDF'i hazırla

Soru kâğıdı ve cevap anahtarı tarayıcında hazırlanır; seçimlerin hiçbir sunucuya gönderilmez. İlk PDF'te motor indiği için birkaç saniye sürer, sonrakiler anında gelir.
Zorluğa göre seç

Her düzeyden kaç soru istediğini seç; düzeyin sorularından azını istersen o kadarı rastgele gelir. Seçim aşağıdaki listeye yansır, oradan elle de değiştirebilirsin.

Zorluk 2Kolay, 1 soru
Zorluk 3Kolay, 3 soru
Zorluk 4Orta, 4 soru
Zorluk 5Orta, 5 soru
Zorluk 6Orta, 9 soru
Zorluk 7Zor, 7 soru
Zorluk 8Zor, 2 soru
Zorluk 9İleri, 5 soru
Kâğıttaki sorular 36 / 36

Kâğıda yalnız görünen ve işaretli sorular girer.

Kâğıt ayarları

36 soru, 262 puan

Kazanım künyesi

9. sınıf Veri dağılımlarını yorumlama için 36 çözümlü soru: soruları sayfada çöz, takıldığında adım adım çözümü aç; seçtiğin sorulardan test, yaprak test ya da yazılı kâğıdı hazırla ve cevap anahtarıyla PDF olarak indir; ödev için alıştırma (çalışma) kâğıdı çıkar; derste soruları akıllı tahtada tek tek aç; ders kılavuzunda derse giriş, kavram yanılgıları ve tahta akışı var. 2. dönem yazılısına ve ortak sınava hazırlıkta kullanılır.

Kod
MAT.9.6.2
Kapsadığı konular
istatistik, istatistiksel yorum, grafik okuma
Dönem ve hafta
2. dönem, 33. haftalar, 2 ders saati
Süreç bileşenleri
  • a)Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik istatistiksel temellendirme yapar.
  • b)Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik hataları ya da yanlılıkları tespit eder.
  • c)Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumları çürütür ya da kabul eder.
Ders kitabında
  • 6. Tema — İstatistiksel Araştırma Süreci, 6.2 Başkaları Tarafından Oluşturulan Tek Nicel Değişkenli Veri Dağılımlarına Dayalı Sonuç veya Yorumları Tartışabilme